bovenfoto

Columns:

Sinds april 2006 is er elke week de natuurcolumn 'Ontdek de Flora en Fauna van de Haarlemmermeer' verschenen in de Hoofddorpse Courant.
Deze column heeft ten doel belangstelling voor de verrassende verscheidenheid van planten en dieren in onze leefomgeving te wekken.

 

Hieronder staat de column van deze week en daar onder kunnen alle tot dusver verschenen columns opgevraagd worden. U kunt deze selecteren en sorteren op categorie, onderwerp, het jaar en de tijd van het jaar. Combinaties zijn ook mogelijk. Ga naar de oudere columns

florafauna

hondskruid, 25 jul 2020

 hondskruid1

Hondskruid klinkt niet echt aantrekkelijk. Toch zit er achter deze naam een fascinerend verhaal. Hondskruid is nl een orchidee. En niet zo maar 1. Bij orchideeën denken veel mensen aan tropische orchideeën die je in de winkel kunt kopen. Maar ook in Nederland komen ca 70 soorten orchideeën voor. En daarbij denken de meest mensen dan aan Limburg, want op de kalk van Limburg komen zo’n 60 soorten voor. Wat meestal niet bekend is, is dat in onze ‘kale landbouwpolder’ die steeds meer met woningen en kantoren wordt gevuld misschien wel meer orchideeën voorkomen dan in Limburg. Nog pas 2 weken geleden heb ik een fietstocht langs een veld met ca 1 miljoen orchideeën gehouden. Tot op heden hebben we in de Haarlemmermeer 14 soorten gevonden. Dat komt omdat we een oude waddenbodem hebben, waar nog schelpen (kalk) inzit, de oude zandbanken zijn voedselarm en

beetje brakke kwel helpt ook. Van die 14 soorten is hondskruid een van de zeldzaamste.

Bijzonder

De eerste plant werd een jaar of 10-15 gelden ontdekt in Beukenhorst aan de kruisweg. Die werd geplukt. Een jaar of 8 gelden verscheen er 1 ook in Beukenhorst aan de Kagertocht, die na 2 jaar werd ook werd geplukt. Nu is er een heel veldje gevonden in het Groene Carre Zuid. De plek werd ontdekt en gefotografeerd door Ruud Luntz, Waarvoor dank.

Helaas is in 2017 aan de meeste orchideeën de status van beschermde soort ontnomen. Dat kwam project ontwikkelaars beter uit en onze overheid luistert ‘goed’ naar de samenleving.

Waar

Hondskruid houdt van zonnige plekken op zand-, leem- of kleibodem. Het komt voor rond de middellandse zee en in Europa tot Noord-Duitsland, Schotland, en Ierland. In Nederland is de plant zeer zeldzaam en komt voor in Zuid-Limburg, Zeeland, in de duinen bij Wijk aan Zee en Noordwijk aan Zee en in het westen van het land op opgespoten braakliggende industrieterreinen. Wellicht door de klimaatverandering is de soort aan een gestage opmars bezig. Dat is dus ook in onze polder te merken.





Meldingen van bijzondere dieren en planten kunt u doorgeven aan info@stichtingmeergroen.nl .

Persoonlijk kan Franke van der Laan u te woord staan op werkdagen tussen 9:00 en 12.30
en op woensdag tot 17:00 uur op Meijerslaan 17 in Heemstede.


Oudere columns:

 

SELECTIEMENU; selecteer op:

categorie
en/of
titel zoekterm

Zoek op titel, vul (een
gedeelte ervan) in:

en/of
maand
en/of
jaar
 
 

SORTEREN: klik op de kopjes in de titelbalk om de sortering te veranderen

 

Blz [ 7 ] Ga naar vorige1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 …>> volgende

thumb

categorie: titel: datum: maand:

open/dicht

 cedergrondbekerzwampaddenstoelenCedergrondbekerzwam20 apr 2006april

Cedergrondbekerzwam, 20 apr 2006

 cedergrondbekerzwam

Iedereen ziet wel eens een dier of plant die hij niet thuis kan brengen. Lang niet altijd is dat iets bijzonders, maar toch komen ook in de Haarlemmermeer veel echt bijzondere planten en dieren voor. Als je nieuwsgierig bent naar wat het is, zoals mevrouw Steenbrink aan de Kruisweg in Hoofddorp, die vreemde knollen in haar tuin vond onder een blauwe ceder, kan het een lange zoektocht worden. Buren noch kennissen, radio noch internet leverden haar een antwoord op. Uiteindelijk kwam ze bij De Heimanshof terecht, die een aanzienlijke ervaring heeft op het gebied van veldbiologie en een uitgebreide determinatie-bibliotheek voor inheemse soorten.
Echter ook in die bibliotheek werd niets gevonden. Uiteindelijk bracht de Nederlandse Mycologische Vereniging (paddestoelenvereniging) uitkomst. Het bleek een Cedergrondbekerzwam, die eigenlijk uit Zuid-Europa komt en waarschijnlijk door de klimaatopwarming steeds verder naar het noorden voorkomt. Voor meer informatie en een foto, zie de algemene informatie

onderstaand. De Heimanshof houdt zich aanbevolen voor vragen over onbekende planten en dieren die in de Haarlemmermeer gezien worden.

Achtergrondinformatie over de Cedergrondbekerzwam:
Op de grond rond de stam van Ceders kan volgens de paddestoelendeskundige Hans Adema, de Cedergrondbekerzwam (zie afbeelding), Geopora sumneriana, worden gevonden. Dat is een vrij grote cirkelronde bekerzwam, die meestal half ingegraven (geopora, =aardgaatje) in de grond zit. Van buiten is zij donker reebruin, van binnen grijsbeige.
Meestal verschijnt zij eind januari en blijft zij aanwezig tot eind april. Het is dus een echte winter- en voorjaarssoort.
Het is niet helemaal zeker of het een soort is dat van de afgevallen naalden leeft ( = saprotrofe soort), of dat het een soort is dat heel sterk aan de wortels van de Ceder is gebonden ( = mycorrhizasymbiont).
In de Leidse Hortus heeft zij het tot 2 maal verplanten van de Ceder overleefd, hetgeen een vingerwijzing is in de richting van mycorrhizasymbiont. Deze zwam was tot voor kort (5 jaar) een extreem zeldzame soort, maar is in korte tijd heel gewoon geworden. Zij heeft evenals de Ceder een zuidelijke herkomst. Net als veel andere natuurverschijnselen wijst dit op een stijging van de gemiddelde temperatuur gedurende de laatste jaren.
Zij kan bij elke Cedersoort groeien.

 citroenlieveheersbeestjecombibomenCitroelieveheersbeestje2 dec 2018december

Citroelieveheersbeestje, 2 dec 2018

 citroenlieveheersbeestjecombi

Citroenlieveheersbeestje

Recentelijk hebben we in een aantal wijken van Hoofddorp het beheer van het openbaar groen gekregen. Daarbij gaat het om het betrekken van de buurt bij het zo inspirerend en biodiverser maken. Een van die projecten is de Ijtochtzone in Overbos en Floriande. Sinds 2007 werken we daar al regelmatig aan de ontwikkeling van orchideeën weides, akkerkruidenvakken(meest opvallende soort: klaproos) en bloemrijk grasland. Maar vanaf nu kunnen we voluit gaan om het maximale ecologische, sociale en recreatieve rendement eruit te halen. Sinds 1 september is er al volop gemaaid, gehooid, gefreesd en gezaaid. Behalve het grootschalige werk door tractoren is er ook veel handwerk. Zo staan er veel notenbomen en vruchtbomen. Vele daarvan moeten regelmatig vervangen worden omdat de grond bij de aanleg van de wijk zo dicht gereden is dat de wortels niet kunnen gedijen. Bij een

18-tal van de recentelijk vervangen exemplaren zijn er plastic kuipen aangebracht om extra water te kunnen geven. In die kuipen kan niet gemaaid worden en bij het handmatig wieden kwam er een leuke verrassing te voorschijn:

Bijzonder

In de gemaaide velden is er geen beschutting, maar de kuipen met de uitbundige kruiden daarbinnen hebben die beschutting wel. Per kuip troffen wij tussen de 500 en 1000 citroenlieveheersbeestjes aan. Totaal tegen de 20.000 stuks. Die proberen daar te overwinteren. Citroenlieveheersbeestjes of 22 stippelige lieveheersbeestjes zijn 3-4 mm groot en heldergeel met 22 zwarte stippen. Ze leven itt de meeste soorten lieveheersbeestjes niet van bladluizen, maar van meeldauw. Meeldauw is een schimmel die op blad ontstaat als de conditie van de planten achteruit gaat bv aan het einde van het seizoen of bij droogte stress. Natuurlijk hebben we na het wieden en de ontdekking de kuipen weer afgedekt met los hooi. Lieveheersbeestjes hebben een felle waarschuwingskleur omdat ze een onaangenaam vocht kunnen afscheiden als ze op gegeten worden.

Waar

Citroenlieveheersbeestjes leven op veel soorten kruiden en bomen.

 citroenlieveheersbeestjeinsectenCitroenlieveheersbeestje29 mei 2010mei

Citroenlieveheersbeestje, 29 mei 2010

 citroenlieveheersbeestje

Lieveheersbeestjes zijn zeer bekende en ook wel gewaardeerde insectensoorten. In Nederland komen een zestigtal soorten voor, die lang niet allemaal rood met zwarte stippen zijn. De grootte van de Nederlandse soorten ligt tussen 2 en 10 mm. De kevers en de larven zijn meestal roofdieren, die vooral leven van bladluizen, maar er zijn ook lieveheersbeestjes met een plantaardig dieet. Een van die vegetarische lieveheersbeestjes is het citroenlieveheersbeestje of 22-stippelig lieveheersbeestje. Dit kleine kevertje wordt 3 tot 4,5 mm lang. In tegenstelling tot de bekende rode lieveheersbeestjes leeft deze soort als volwassen insect niet van bladluizen maar van een schimmelsoort genaamd meeldauw. Meeldauw is een beruchte plantenschimmel. Behalve dat het citroenlieveheersbeestje deze schimmels onschadelijk maakt draagt hij ook bij aan de verspreiding daarvan. Het citroenlieveheersbeestje

dankt zijn naam aan zijn gele kleur, en heeft 22 kleine, ronde zwarte stippen op de dekschilden, het halsschild en de kop. Ook de larve en de pop hebben dezelfde kleuren. Ook de larve leeft van meeldauw. Omdat deze niet kan vliegen draagt de larve veel minder bij aan de verspreiding.

Bijzonder

Als je een lieveheersbeestje plaagt door zachtjes op hem te drukken dan produceert hij een gele vloeistof. Dit gedrag heet ´reflexbloeden´. De vloeistof (hemolymfe), die tevoorschijn komt bij een pootgewricht, heeft een kwalijk geurtje en smaakt erg bitter. Vogels die een lieveheersbeestje oppakken, proeven dit bloed en laten hem dan soms snel vallen. De felle kleur van lieveheersbeestjes is dan ook te beschouwen als een waarschuwing. Dit zie je vaak bij insecten of andere dieren met een giftige of vieze smaak. De vieze smaak wordt veroorzaakt door een stof die per soort verschilt.

Waar

Het citroenlieveheersbeestje heeft een voorkeur voor bosranden en houtwallen. Het is een vrij algemene soort in heel Europa. Door zijn kleine postuur wordt hij vaak over het hoofd gezien.

 compostduizendpootgrootinsectenCompostduizendpoot27 sep 2009september

Compostduizendpoot, 27 sep 2009

 compostduizendpootgroot

De aanleiding voor deze column was de groentetuinactiviteit van de jeugdnatuurclub. De deelnemende kinderen worden steeds alerter op de natuur om hen heen en proberen elkaar af te troeven met nieuwe ontdekkingen. Er kwam zoals gebruikelijk van alles boven water, zoals koolrupsen, parelstuifzwammen, lieveheersbeestjes en zelfs een heuse koekoekshommel. Maar de topper van een dag was voor Kenmar Kuiper met een lichtschuw, zeer dun en 7 cm lang rennend wezen, dat een compostduizendpoot bleek te zijn. Duizendpoten hebben per segment één paar poten, kunnen hard lopen, zijn felle rovers en hebben gif, waarmee ze hun prooi kunnen verlammen. Ze eten insecten, slakken en wormen, pissebedden en spinnen, die ze verlammen en daarna in stukjes knippen. De kop van een duizendpoot heeft ook 2 grote voelsprieten en puntogen, waarmee ze alleen licht en donker mee kunnen onderscheiden. Nederlandse soorten zijn ongevaarlijk maar kunnen wel bijten. De beet voelt aan als een wespensteek. Vijanden van duizendpoten zijn grotere roofinsecten, zoals loopkevers, amfibieën en vogels.

Bijzonder

Duizendpoten worden in het Engels

(centipede) en in het Duits (Hundertfüsser) "honderdpoot" genoemd. Wat wij in Nederland ´miljoenpoot´ noemen, heet in het Engels millipede (dus ´duizendpoot´). Duizendpoten zijn gevoeliger voor droogte dan miljoenpoten. Ze zijn daarom vooral ondergronds of ´s nachts en na regen actief. Eitjes worden meestal bewaakt door het vrouwtje, die ze ook schoonhoudt om beschimmeling en uitdroging te voorkomen. Als de nimfen net uit het ei kruipen hebben ze altijd minder segmenten en poten dan volwassen dieren. Bij iedere vervelling komt er een segment met potenpaar bij. Het duurt vaak enkele jaren voor een nimf volwassen is. De gewone duizendpoot kan 5-6 jaar worden.

Waar

In Nederland komen 2 typen duizendpoten voor: de kortere, bredere en vaak donkere soorten, die hard kunnen lopen en de langere, blekere soorten, die wat minder snel zijn en in de grond leven. Beide typen vind je vooral onder stenen en hout. De compostduizendpoot is met ruim 110 paar poten één van de langste soorten van ons land. Zijn vorm maakt het deze soort mogelijk om in wormengangen onder de grond en in losse aarde van onder andere composthopen te leven

 compstduizendpoot2

 damhert1grote dierenDamhert (1)30 jan 2011januari

Damhert (1), 30 jan 2011

 damhert1

Het kon niet uitblijven. De aantallen damherten in de duinen nemen de laatste jaren snel toe. Afgelopen november zag ik er 35 tegelijk in verschillende roedels in Landgoed Leyduin, toen we de Heimanshofklauterboom ophaalden. 2 dominante mannetjes hadden het merendeel van de vrouwtjes onder hun hoede, 1 mannetje had er 2 en de rest bestond uit groepjes jonge mannetjes. Het zijn vooral die jonge mannetjes die uit de beste plekken gejaagd worden en dan gaan zwerven. Elk jaar zijn er meer die daarbij de ringvaart oversteken (zwemmend of via tunnels en bruggen) net als de vossen. Dit jaar waren er verschillende waarnemingen: 2 liepen er op de Driemerenweg bij de Groene Weelde, één in het centrum van Nieuw- Vennep en 1 mannetje werd dood gereden langs de Hoofdvaart. En waarschijnlijk zijn er nog veel

meer geweest. Ik hoor graag van andere waarnemingen. Het damhert is zeer gevarieerd qua uiterlijk, van zeer lichte tot bijna zwarte exemplaren(zie foto). De vacht is meestal bezaaid met witte vlekjes. Een ander kenmerk, waarmee het damhert zich onderscheidt van andere echte herten (zoals het edelhert), is het schoffelgewei. Hierbij zijn de einden van de takken met elkaar verbonden door platen. Enkel het mannetje draagt een gewei. Het wordt in april en mei afgeworpen, waarna het gelijk weer begint aan te groeien. De basthuid wordt in augustus en september afgeschuurd. Damherten leven in roedels. Na de paartijd leven de volwassen herten in aparte roedels en leven de vrouwtjes (hindes) samen met hun nageslacht en enkele jonge mannetjes (die later de roedel verlaten om in vrijgezellengroepen op te groeien). Het damhert voedt zich voornamelijk met grassen, biezen en kruiden, aangevuld met jonge bladeren, bessen (rozenbottel, braam, bosbes), eikels, granen, wortelen en ´s winters schors, hulst en heide. Het kan twintig jaar oud worden in gevangenschap en meer dan zestien jaar oud in het wild. Dit was de eerste van 2 columns over het Damhert. Volgende week het vervolg

 damhert2grote dierenDamhert (2)6 feb 2011februari

Damhert (2), 6 feb 2011

 damhert2

Dit is de tweede column over het optrekken van het Damhert in onze polder en de ecologie van deze soort.

Bijzonder

Het damhert werd in 2004 op de Nederlandse Rode Lijst voor zoogdieren gezet in de categorie bedreigd. De actuele status is ´gevoelig´. Er mag dus niet zomaar op gejaagd worden. Zowel in de duinen als op de Veluwe is daar wel spraken van. Damherten zijn dagdieren. In verstoorde gebieden worden het echter meer schemeringsdieren. Oudere mannetjes hebben de neiging vooral ´s nachts te leven. Het damhert is een goede zwemmer. Half oktober is een heftige tijd voor het damhert: de bronstperiode. De herten vechten dan om een territorium en om en de gunst van een roedel vrouwtjes. Je kunt dan

vaak ondiepe kuilen vinden waar deze arena zich meestal bevindt (wordt ook wel ´lek´ genoemd, mogelijk omdat deze flink met urine besproeid wordt). In deze periode zijn de bokken niet toerekeningsvatbaar.

Waar

Het damhert komt van nature voor in volwassen loofbossen en gemengde bossen, zelden in naaldbossen. Hij heeft een voorkeur voor bossen met een dichte onderbegroeiing, in de buurt van open parkachtig bosgebied en landbouwgronden. De bossen dienen voornamelijk als schuilplaats, terwijl de meer open gebieden als graasplek dienen. In Nederland komt het damhert voor op de Veluwe, in de duinen en op kinderboerderijen en hertenkampen. Tussen de ijstijden leefden de damherten onder andere tot in West-Europa, maar de laatste ijstijd heeft de dieren naar Klein-Azië verdreven. De Romeinen brachten de soort weer met zich mee en verspreidden het dier door het gehele Romeinse Rijk. In onze regio zijn damherten sterk toegenomen in de Kennemer- en Waterleidingduinen. Deze winter waagden weer meer damherten de oversteek over de ringvaart. Het zijn meestal door dominante bokken verjaagde jonge mannetjes. Een exemplaar werd langs de Hoofdvaart doodgereden. Graag hoor ik van andere waarnemingen

 distelvlinderinsectenDistelvlinder24 aug 2019augustus

Distelvlinder, 24 aug 2019

 distelvlinder

Vlinders behoren tot de insecten met de grootste aaibaarheidsfactor. En dat geldt dan vooral voor de dagvlinders. Er zijn een stuk of 20 dagvlindersoorten die nog redelijk veel voorkomen in de Haarlemmermeer en elk jaar te zien zijn. Van de 500 soorten dagvlinders die in Nederland voorkwamen is dat niet veel. De oorzaken van de achteruitgang zijn bekend: steeds minder ruige bloemenweides, het vroegtijdig maaien van de waardplanten (waar de rupsen van leven) en nectarplanten, versnippering van geschikte biotopen, steeds meer steen en asfalt, spuiten en vele vlinders vallen ook ten prooi aan autoverkeer. Maar er zijn ook vlinders die juist tegen de verdrukking in toenemen zoals de gehakkelde aurelia en het bont zandoogje. Vaak is de klimaatverandering daar mede debet aan. Af en toe is er ook een tijdelijk opleving van bepaalde soorten. Naast vlinders die lokaal blijven zijn er nl trekvlinders, die enorme afstanden af kunnen leggen en

soms in de vorm van invasies enorm talrijk kunnen zijn. 2 jaar geleden was dat het geval met de gele luzernevlinder en ook dit jaar is er zo’n invasie gaande. Dit jaar is dat de distelvlinder (foto).

Bijzonder

Net als de Atalanta (zwart met wit en oranje) is de Distelvlinder een trekvlinder. De vlinders die we in mei en juni al zagen, kwamen uit zuidelijk streken zoals de Sahel of het Midden Oosten. Daarbij worden ze geholpen door gunstige winden. Dat is lang niet altijd zo. In 2009 was de vorige invasie. In maart dit jaar waren er meldingen uit Israël dat er 700 miljoen tot 1 miljard distelvlinders noordwaarts trokken. Daarvan kwam een deel in mei en juni in Nederland aan. Mede door het warme weer toen hebben deze vlinders hier zoveel nakomelingen gekregen dat de distelvlinder nu de meest algemene vlinder hier is. Deze vlinders maken nu zoetjes aan de reis terug naar het zuiden. Voorwaar een enorme prestatie over een afstand van 6000 km of meer!

Waar

De waardplant van de distelvlinder is de distel. Voor nectar gebruiken ze alle bloemen. Als trekvlinder komen ze in grote delen van Eurazië en Afrika voor.

 distelvlindervlindersDistelvlinder19 aug 2013augustus

Distelvlinder, 19 aug 2013

 distelvlinder

Vorige week was het nationale tuinvlindertelling. De planning daarvan had niet beter kunnen zijn na 4-5 weken prachtig ‘insecten’ weer. In geen 10 jaar tijd had ik zoveel vlinders gezien als in deze week. In De Heimanshof telde ik 16 soorten met in totaal ca 250 exemplaren in een half uurtje. Persoonlijk was ik het meest geraakt door de grote aantallen distelvlinders die er dat weekend opdoken. De naam distelvlinder komt van het feit dat de waardplant voor hun rupsen veelal bestaat uit verschillende soorten distels, zoals de akkerdistels, de kale jonker of de speerdistel. Maar de rupsen eten ook van klissen, brandnetels of zonnebloemen. Ook als nectar plant zijn distels geliefd.

Bijzonder

Er zijn, zoals altijd, allerlei strategieën die vlinders gebruiken om te overleven. Sommige vlinders zoals

het Icarusblauwtje blijven altijd dichtbij de plek waar hij als rups geboren wordt. Dat zijn standvlinders. Een heel ander strategie wordt gevolgd door de trekvlinders. De distelvlinder is daarvan een voorbeeld, net als de Atalanta of de kolibrievlinder.

Waar

De meeste distelvlinders die wij in Nederland zien zijn geboren in Centraal Afrika of Noord Afrika. Ze leggen dus voor deze kleine wezens onvoorstelbare afstanden af. Daarbij moet wel gezegd worden dat ze gebruik maken van de wind. Elk jaar zijn er distelvlinders, maar om de 8-10 jaar is er een massale invasie. En dat gebeurt vaak gelijktijdig met het neerdalen van Sahara stof. De aantallen vlinders zijn vooral afhankelijk van jaren met veel regenval in Afrika rond de Sahara. Distelvlinders leggen onderweg eieren waaruit nieuwe generaties vlinders voortkomen tot in Noord Scandinavië . In de herfst gaat de trek in omgekeerde richting, ook geholpen door gunstige winden. Maar vele vlinders vinden de weg niet tijdig terug en komen om. Overwinteren kunnen ze bij ons niet. Alleen de vlinders die in Noord of Centraal Afrika terugkomen zorgen voor een nieuwe generatie voor het volgende jaar.

 dodaarsvogelsDodaars27 dec 2006december

Dodaars, 27 dec 2006

 dodaars

De dodaars is de kleinste fuutachtige. De soort dankt zijn naam aan het korte, witte achterwerk. Dodaarzen zijn broedvogels van ondiepe en beschutte wateren. Duinmeren, uiterwaarden, vennen en brede sloten zijn geliefde broedplaatsen. Het drijvende nest ligt in riet of ruigte aan de waterkant. Dodaarzen leven van waterinsecten, schelpdieren en kleine visjes, die op het oog worden gevangen. In de broedtijd vormen insecten het grootste deel van het menu. De aanwezigheid van waterplanten is een belangrijke voorwaarde voor het voorkomen.

Bijzonder

De dodaars is de kleinste en rondste van onze watervogels.

Hij heeft vrijwel geen staart. Het winterkleed van beide sexen varieert van vaalbruin van boven tot lichtbruin en wit van onderen. De dodaars is opvallend schuw. Bij onraad laat hij zich snel zakken, zodat alleen zijn kop boven het water uit steekt. Soms duikt hij helemaal onder. Deze vogel zal zich niet gauw uit het water wagen, hij beweegt zich zeer onhandig op het land.

Waar

De dodaars is een trekvogel en verlaat de noordelijke gebieden (ook ons land) in de winter. Ons land worden dan echter gebruikt als winterverblijfplaats voor noordelijke dodaarzen. Het aantal broedparen in Nederland wordt door SOVON geschat op ongeveer 2000 en neemt jaarlijks iets toe. In de winter verblijven er soms meer dan 10.000 exemplaren in Nederland. Het is goed mogelijk dat er paartjes broeden in de Haarlemmermeer, maar de grootste kans op een waarneming is in de winter. De overwinteraars kunnen elk jaar in de hoofdvaart en andere grote kanalen worden aangetroffen.

 dodemansvingerspaddenstoelenDodemansvingers2 dec 2007december

Dodemansvingers, 2 dec 2007

 dodemansvingers

Dodemansvingers en andere kernzwammen

De Houtknotszwam is een knotsvormige zwam met een duidelijke steel die naar boven toe breder wordt en waarin zich de sporen bevinden. De bijna kogelronde, knotsvormige of ook wel vingervormige zwam (daarom heet hij ook wel dodemanshand of dodemansvingers) maakt een opgezwollen indruk en is van buiten zwart en van binnen wit. Sommige staan alleen, andere in groepjes, meestal aan de zijkanten van een stronk. Ze hebben een zwart wrattig oppervlak. De dodemansvingers worden meestal niet hoger dan vijf centimeter, maar kunnen veel groter worden. De nieuwe vruchtlichamen verschijnen in de herfst. De dodemansvingers horen bij de groep van de kernzwammen. Deze zwammen onderscheiden zich van de meest andere paddestoelvormende zwammen, door het feit dat zij zich in rijpe toestand verharden en daardoor lang overeind blijven en het hele jaar te vinden zijn. Ze zien er wrattig uit door de openingen waardoor de sporen naar buiten komen. Veel soorten zijn erg algemeen. Andere soorten van deze groep zijn de bekende geweizwammetjes en roestbruine kogelzwammetjes. Ook de zeer algemene

meniezwammetjes zijn verwant.

Bijzonder

De dodemansvingers groeien op oude stronken en takken van tenminste 15 cm groot. Het geweizwammetje van 2-6 cm hoog is min of meer geweiachtig vertakt of gevorkt en eerst wit en later zwart van kleur. Deze groeit op rottende takken en stronken, die al ver heen zijn. Een bruinrood kogelzwammetje is meestal 0.5 -1.5 groot en groeit vrijwel altijd in grote groepen en juist op vrij vers afgevallen takken of nieuwe loofhoutstronken. Het meniezwammetje (van 2-3 mm) groeit juist niet op dikke stronken maar op en door de schors van dunne pas afgevallen takken. Hij groeit in dichte groepen en heeft een helderoranje kleur.

Waar

Dodemansvingers kunnen aangetroffen worden in voedselrijke bossen op zand- en leemgrond. Hij is te vinden op stronken van dode loofbomen, meestal beuk of iep. Er is ook een slanke soort: de Esdoornhoutknotszwam maar deze groeit hoofdzakelijk op takken van esdoorn. De dodemansvingers zijn ook in de Haarlemmermeer overal te vinden, b.v in het Wandelbos en in het Haarlemmermeerse bos. In de Heimanshof kunnen we hem zo aanwijzen, en dat is ook het geval voor de andere genoemde soorten.

 dodemansvingers2

 dollekervelplantenDolle Kervel4 jun 2011juni

Dolle Kervel, 4 jun 2011

 dollekervel

Bijna iedereen kent wel fluitenkruid, een schermbloemige plant die in april de bosranden, weiden en bermen siert. Niet iedereen weet dat er honderden soorten schermbloemen zijn, waarvan er vele de moeite waard zijn om nader te leren kennen. Zo zijn wortels, peterselie, selderij, venkel, pastinaak,kervel, etc allemaal schermbloemen, zonder welke onze keuken een stuk armzaliger zou zijn. We weten alleen vaak niet dat het schermbloemen zijn omdat schermbloemigen een 2- jarige cyclus hebben en voor dat ze aan bloeien toekomen(in hun 1e jaar) eten we ze al op. Daarnaast zijn er nog tientallen wilde soorten schermbloemen die allemaal in De Heimanshof te vinden zijn: engelwortel, berenklauw, grote en kleine bevernel en exotische soorten als gouden ripzaad, beverneltorkruid, torkruid, roomse kervel, naaldenkervel, gevlekte scheerling, waterscheerling en ga zo maar door. Vandaag zag

ik bij verpleeghuis Bornholm een soort massaal bloeien, die ik daar niet zo gauw verwacht had: dolle kervel. Dolle kervel is een wat fijner dan fluitenkruid. Het groeit ook in bosranden en bloeit later dan fluitenkruid. De soort is het best te herkennen aan het feit dat de stengels paars gevlekt en harig zijn.

Bijzonder

Dolle kervel dankt het 1e deel van zijn naam aan het feit dat koeien die er veel van eten, zich gaan gedragen alsof ze dronken zijn. Dolle kervel is dan ook (licht)giftig. Het tweede deel verwijst naar zijn gelijkenis met echte kervel. Maar ze zijn niet nauw verwant.

Waar

Dolle kervel groeit op half beschaduwde plekken op droge tot vochtige, voedselrijke en vaak kalkhoudende grond. Je vind hem in bermen, ruig grasland, heggen, bosranden, braakliggende grond, bij industrieterreinen, plantsoenen en akkerranden. Dolle kervel komt voor in Midden en Zuid- Europa, de Kaukasus en NW Afrika. In Nederland vindt je dolle kervel vooral in Zuid-Limburg, het zuiden van Zeeland, in het rivierengebied en in het oosten en midden van het land. En dus in Bornholm en de Heimanshof.

 draadknotszwam3paddenstoelenDraadknotszwam4 dec 2009december

Draadknotszwam, 4 dec 2009

 draadknotszwam3

De meeste mensen hebben geen idee van de rijkdom van de Nederlandse natuur is. Toen ik gisteren aan iemand vroeg, hoeveel vogelsoorten er waren werd een getal van 2000 genoemd. Dan komt, omdat vogels opvallen, maar met alle zeldzame soorten meegerekend, zijn het er maar 400! Bij zoogdieren praat je over 50 en bij kruiden over 1500 soorten. Bij paddenstoelen, waar deze column over gaat, speelt het tegenovergestelde. Mijn gesprekspartner schatte het aantal soorten op 200. De website van de Mycologische vereniging meldt echter, dat er rond 1980 zo´n 3700 soorten bekend waren. En sinds de systematische registratie in 1980 zijn er maar liefst ruim 1000 nieuwe soorten ontdekt. Het is dus heel goed mogelijk dat het er wel 6000 zijn. Hoe dat komt, kan ik illustreren aan een paddenstoel die deze week op mijn pad kwam: de draadknotszwam. Dit zwammetje is erg klein en lijkt op een wormpje of een myceliumdraad. Van dit soort kleine paddenstoelensoorten zijn er duizenden. Ze kunnen korstvormig zijn of draadvormig. Maar allemaal zijn ze gespecialiseerd in een andere voedingsbodem

of groeiperiode. Op elke tak die u in deze tijd van het jaar oppakt van de grond, leven wel 2-10 verschillende miniscule zwammetjes. Van de ´echt´ paddenstoelen met duidelijk ontwikkelde vruchtlichamen, bestaan een paar honderd tot 1000 soorten.

Bijzonder

Ons draadknotszwammetje wordt 3-10 cm hoog en heeft een diameter van 0.5-2 mm. Dit zwammetje heeft een leuke toepassing, die vooral in Amerika speelt. Daar kan ´s winters heel lang een pak sneeuw op gazons, golfvelden e.d. liggen, die daardoor vatbaar worden voor een schimmel die het gras doodt. Door nu de draadknotszwam expres uit te zaaien wordt deze schadelijke zwam bestreden en jaarlijks miljoenen aan schade voorkomen.

Waar

De draadknotszwam groeit het liefst in de herfst op gevallen blad, strooisel en gevallen twijgen. Door zijn kleine formaat wordt hij vaak over het hoofd gezien, maar is vrij algemeen in Europa en Noord-Amerika.

 draadknotszwamlinzenknotsje2