bovenfoto

Columns:

Sinds april 2006 is er elke week de natuurcolumn 'Ontdek de Flora en Fauna van de Haarlemmermeer' verschenen in de Hoofddorpse Courant.
Deze column heeft ten doel belangstelling voor de verrassende verscheidenheid van planten en dieren in onze leefomgeving te wekken.

 

Hieronder staat de column van deze week en daar onder kunnen alle tot dusver verschenen columns opgevraagd worden. U kunt deze selecteren en sorteren op categorie, onderwerp, het jaar en de tijd van het jaar. Combinaties zijn ook mogelijk. Ga naar de oudere columns

florafauna

Pissebed, 31 mrt 2018

 pissebed-kelder

Met het voorjaar in aankomst worden er weer horden planten en dieren actief. In de 12 jaar van deze columns hebben we er al meer dan 500 soorten behandeld, maar er blijft nog voor jaren genoeg te ontdekken en te verbazen over. Deze week een inkijkje in een vaak ondergewaardeerde groep dieren: de pissebedden. In totaal zijner tot dusver meer dan 35 soorten van ontdekt en beschreven in Nederland. De meest algemene soorten zijn de ruwe pissebed die gaal donker gekleurd is, de grijs gekleurde kelderpissebed en de oprolpissebed.

Bijzonder

Pissebedden zijn kreeftachtigen. Dat zijn van oorsprong waterdieren. Er bestaan ook zoetwaterpissebedden die talrijk zijn in sloten en vijvers. Net als kreeften ademen pissebedden via kieuwen. Die moeten altijd vochtig blijven. Het pantser van landpissebedden ziet er degelijker uit dan

het is. Het is nl door latend voor ammoniak- en water waardoor ze continu transpireren. De pissebed hoeft ondanks de naam nooit te plassen, omdat de stikstofverbindingen (ammoniak) verdampt. Misschien heeft de naam pissebed te maken met de geur van ammoniak (urine) die soms te ruiken is. Een pissebed leeft van plantaardig materiaal, zoals rottend hout en bladeren en heeft vele vijanden, waaronder insecten, spinnen, amfibieën en vogels. Blauwe of paarse pissebedden zijn geen andere soort, maar hebben een virusinfectie waardoor ze na 1 of 2 weken sterven.

Waar

Veel landpissebedden zijn cultuurvolgers die oorspronkelijk uit Europa komen, maar tegenwoordig tot in Nieuw-Zeeland te vinden zijn. Landpissebedden leven in een microhabitat, de omstandigheden maakt ze weinig uit, als het maar vochtig is en er schuilplaatsen en voedsel zijn. Pissebedden komen in allerlei habitats voor, van bossen tot graslanden en ook tuinen zijn geschikte leefgebieden waarvan veel mensen pissebedden kennen Uit drogen is het grootste gevaar voor pissebedden.Ze komen dan ook altijd voor in vochtige ruimtes zoals kelders of onder schors, strooisel laag of hout en stenen e.d.





Meldingen van bijzondere dieren en planten kunt u doorgeven aan info@stichtingmeergroen.nl .

Persoonlijk kan Franke van der Laan u te woord staan op werkdagen tussen 9:00 en 12.30
en op woensdag tot 17:00 uur bij De Heimanshof, Wieger Bruinlaan 1-7 in Hoofddorp.


Oudere columns:

 

SELECTIEMENU; selecteer op:

categorie
en/of
titel zoekterm

Zoek op titel, vul (een
gedeelte ervan) in:

en/of
maand
en/of
jaar
 
 

SORTEREN: klik op de kopjes in de titelbalk om de sortering te veranderen

 

Blz [ 11 ] Ga naar vorige<<… 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 …>> volgende

thumb

categorie: titel: datum: maand:

open/dicht

 plantenBijenorchis in de winter4 mrt 2018maart

Bijenorchis in de winter, 4 mrt 2018

 winterbijenorchis

Het is in deze column niet gebruikelijk om een soort 2x te behandelen, maar deze week gebeurde er zo iets bijzonders dat ik me daar toch aan bezondig. Het gaat om de bijenorchis. Dat is wat mij betreft de mooiste wilde orchidee (inzet foto), die we in Nederland en zelfs in Europa hebben. Deze soort bootst zo perfect de vorm van een bij na en daar horen ook de lokstoffen bij ze gebruiken om elkaar te vinden, dat mannelijke bijen (darren) uitgenodigd worden om te paren met deze bloem. En dan krijgen ze een halter met miljoenen stuifmeelkorrels omgehangen die ze in een keer bij een andere bloem weer afgeven.

Bijzonder

Een van de ander bijzondere kwaliteiten van deze orchidee is dat hij als enige Nederlandse orchideeënsoort niet pas in mei of juni boven de grond komt vanuit de knol die ze allemaal

vormen: deze soort overwintert als bladrozet. Dat kwam goed uit bij een nieuw project dat we afgelopen week begonnen: de aanleg van een groente- en kruidentuin bij Restaurant Den Burgh. Omdat we als natuurliefhebbers eerst de plek goed bekeken zagen we honderden bladrozetten van de bijenorchis in het gazon. Die hebben we allemaal uitgestoken en verplant voordat een grote tractor de grond bouwrijp maakte ( op de foto 3 geredde exemplaren). Daar kunnen veel aannemers en hoveniers nog een puntje aan zuigen. Meestal wordt alle flora en fauna ‘over het hoofd gezien’.

Waar

De Haarlemmermeer lijkt wel een kale polder, maar wat betreft orchideeën is het een unieke plek in Nederland. In aantallen komen er bijna nergens zovele orchideeën voor. Wel niet de 60-70 soorten zoals in Limburg: maar ‘onze’ 16 soorten staan vaak met tienduizenden bij elkaar. Dat komt door de schelpenkalk in de grond, de op sommige plekken arme zandgrond van oude zandbanken in de Waddenzee die hier ooit lag (vooral rond Hoofddorp) en brak grondwater. De bijenorchis, die ooit in Beukenhorst vaste voet aan de grond kreeg heeft zich nu overal in de regio tot in Amsterdam uitgezaaid.

 plantenKnikkend Nagelkruid3 feb 2018februari

Knikkend Nagelkruid, 3 feb 2018

 knikkendnagelkruid

In Nederland komen 2 soorten nagelkruid voor: geel nagelkruid en knikkend nagelkruid. De reden voor deze column is dat hoewel knikkend nagelkruid in mei tm juli hoort te bloeien hij op een aantal plaatsen vol in bloei staat midden inde winter (foto).Het heeft zoals de naam aangeeft een bloem die naar beneden hangt, maar het zaadbolletje wat daaruit groeit, richt zich omhoog. Die zaadbolletjes (bij beide soorten) zijn voorzien van talloze haakvormige puntjes waardoor ze zich makkelijk via kleren en in dierenvachten verspreiden. Beide soorten hebben jaarrond groene bladeren en zijn dus ook in de winter decoratief. Als ze door de klimaatverandering ook nog jaarrond gaan bloeien is dat een extra reden om zuinig met knikkend nagelkruid om te gaan.

Bijzonder

Nagelkruiden ontlenen hun naam aan het feit dat hun wortels indien

gedroogd de geur en smaak van kruidnagelen hebben en ook een sterk geneeskrachtige werking. Helaas is knikkend nagelkruid een soort die ernstig bedreigd is en de afgelopen 25 jaar tot 25-50 % is afgenomen. Uit eigen ervaring weet ik dat geel nagelkruid een zeer algemene en bijna onuitroeibare soort is in tuin, bossen en zelfs spoordijken. Dus als u een experiment met nagelkruidwortel wilt doen is de wortel van geel nagelkruid de ideale kandidaat. De medicinale werkingen van nagelkruid is zo groot dat het Benedictuskruid of gezegend kruid werd genoemd. Het werkt versterkend bij het hart, in de spijsvertering, maar ook desinfecterend en pijnstillend en kan aan wijn een prettige geur en smaak toevoegen. In verband met de sterke werking is het aan te raden geen enkel gebruik te overdrijven en nooit langer dan een paar weken achtereen te laten duren.

Waar

Knikkend Nagel kruid houdt van zonnige stand plaatsen in vochtige, voedsel rijke bossen, liefst met kwel. Het is een kenmerkende soort van een bostype met vogelekers en haagbeuken. Geel Nagelkruid staat overal in de Haarlemmermeer in bossen, langs wegen, in tuinen en tussen bestrating op beschaduwde plekken.

 plantenPurpersteeltje23 dec 2017december

Purpersteeltje, 23 dec 2017

 purpersteeltje

In de winter trekken de kruiden zich terug in zaad of wortelstokken en ook de meeste bomen gaan in rust. De afwezigheid van grote concurrenten die hen overschaduwen, is een kans voor een zeer oude groep kleine plantjes, nl de mossen. Deze hebben het vermogen om ook bij zeer lage temperaturen te groeien. En in herfst, winter en vroege voorjaar grijpen zij hun kans en groeien maximaal. Mossen behoren tot de oudste organismen die op land konden leven. Ze zijn zo klein omdat ze geen wortels en stengels met vaten hebben en moeten het hebben van diffusie van vocht en voedsel door hun dunne eencellige bladeren.

Bijzonder

Er bestaan veenmossen die in moerassen groeien en meters lang kunnen worden, slaapmossen met liggende stengels en topkapselmossen die rechtop staan. Ze vermenigvuldigen zich allemaal via afgebroken ’stekjes’

en sporen. Een van de meest algemene (topkapsel)mossen is het purpersteeltje. Het is een piepklein mosje van 1-2 cm hoog dat alleen opvalt als het sporenkapsels draagt die een kenmerkende purperen kleur hebben. Omdat purpersteeltje dichte matten vormt, is deze soort daarmee van grote afstand te herkennen. En om dat deze winter zo zacht is, is dat sporenvomingsproces volop gaande. Je hebt bij het purpersteeltje mannelijk en vrouwelijke plantjes. De mannetjes maken spermacellen en die zwemmen bij regenachtig weer naar de vrouwtjes toe. En net is ontdekt dat insecten zoals springstaarten, die zich in de mosplakkaten verschuilen bij dat transport ook een rol spelen. Als de vrouwtjes bevrucht zijn, groeit uit de bevruchte eicel een sporenkapsel op de lange purperen steel. In het kapsel groeien de ongeslachtelijke sporen die zich ver kunnen verspreiden en wel 16 jaar kiemkrachtig kunnen blijven. Deze afwisseling van geslachtelijke voortplanting tussen mannetjes en vrouwtjes en sporenvorming heet generatiewisseling, wat bij de meeste mossoorten voorkomt.

Waar

Purpersteeltje komt voor in de bebouwde kom, langs paden en wegen en op droge zandgrond.

 plantenReuzenschaafstro11 nov 2017november

Reuzenschaafstro, 11 nov 2017

 rreuzenschaafstro

Schaafstro behoort tot de paardenstaartfamilie. Veel mensen kennen een familielid daarvan, dat heermoes heet en dat overal in de Haarlemmermeer groeit, waar zand over klei ligt. Dat is een typische situatie bij trottoirs en in tuinpaden. Vandaar dat veel mensen er een grote hekel aan hebben. Deze paardenstaarten worden vaak kattenstaarten genoemd, wat mij als bioloog verdriet doet, want kattenstaarten zijn prachtig paarsbloeiende planten van de waterkant. Paardenstaarten vormen een zeer oude familie die 250-350 miljoen jaar geleden ontstond en die in de tijd van dinosauriërs, toen er nog geen bloeiende planten en loofbomen waren hun voornaamste voedsel vormde. Dat ze het tot nu toe hebben volgehouden betekent dat ze een goed overlevingssysteem hebben. Bij heermoes heb ik daarmee kennis gemaakt toen ik voor een kelder 4 m diep in de grond moest graven en 1-2 m onder het grondwater nog wortels

tegenkwam. Ze hebben dus zo’n wortel reserve dat je ze nooit kunt weg wieden.

Bijzonder

Paardenstaarten en dus ook schaafstro zijn aan zand gebonden, omdat ze geen cellulose als ‘skelet’ maken, maar kleine kristalletjes van kwarts. Van schaafstro wordt vaak vermeld dat het vroeger door z’n ruwe stengel als schuurpapier werd gebruikt, maar dat is volgens mij niet terecht. Voor de komst van industrieel schuurpapier verbrandde men dit schaafstro en kreeg in de as zeer homogene kristalletjes, die gebruikt werden voor het polijsten van muziekinstrumenten. Schaafstro en reuzenschaafstro zijn zeer decoratieve paardenstaarten die niet misstaan in (droog) boeketten ( zie detailinzet). Alle paardenstaarten bestaan uit segmenten die uit en weer in elkaar geschoven kunnen worden.

Waar

Schaafstro houdt van vochtige zandmilieus zoals duinvalleien en reuzenschaafstro (foto) dat 2-3 m hoog kan worden, houdt van vochtige grond of het nu klei, zand of veen is. Op dit moment vormt het sporenkapsels, maar vegetatieve voortplanting via scheuren van wortel stokken gaat effectiever.

 plantenHaagwinde4 nov 2017november

Haagwinde, 4 nov 2017

 haagwindewortels

Het onderwerp van deze week is eigenlijk niet de soort haagwinde, maar het verschijnsel ‘onkruid’. Het woord ‘onkruid’ ligt een heleboel mensen voor in de mond. Ze gebruiken dat woord zonder zich te realiseren welke wereld daarachter schuilgaat. Vergelijk ‘onkruid’ maar eens met ’onding’. Daarmee bedoelen we dat iets helemaal niets waard is. Met ‘onkruid’ geven we ons dus een vrijbrief om die planten te vuur en te zwaard uit te roeien. Vaak met gif zoals ’round-up’. Lekker makkelijk, maar de na-effecten in de grond en vooral het oppervlakte water zien we niet en die zijn flink serieus. Even serieus is het gebruik van grote tractoren, waarmee gras en andere kruiden ‘geklepeld’ oftewel vermalen worden. Daar mee verrijken we de ondergrond zo, dat er veel ongewenste grassen, distels en brandnetels gaan groeien.

Zo versterken we ons vooroordeel dat groen een kostenpost en lastig is.

Bijzonder

Bij ecologisch beheer kennen we geen onkruid. Elke plant heeft nl wel een functie of een toepassing of het nu medicinaal is of dat zijn bloem of blad eetbaar is. En andere organismen hebben net zo’n lange evolutie achter de rug als wij en dus net zo veel recht op een bestaan. Ecologisch beheer is gericht op maximale biodiversiteit, door planten die toch niet uit te roeien zijn terug te dringen naar een niveau dat andere planten meer ruimte krijgen. De klaproos is een mooi voorbeeld:eentje in de tuin is een sieraad, maar bij10.000 op een groentetuintje wieden we er echt wel 9999 weg. We noemen die 9999 ‘ongewenste planten’. Dat klinkt een stuk vriendelijker. Alleen met haagwinde ben ik minder coulant. Dat is een plant die ik alleen maar door onder water zetten op een acceptabel niveau kan houden, en dat kan niet overal. Dus is ben allergisch voor z’n witte worteltjes (foto) waarvan een stukje van een halve cm al weer uitgroeit tot een plant van 4 m in alle richtingen.

Waar

Haagwinde is een klimplant die graag in bosranden en in tuinen groeit en witte trompetvormige bloemen heeft (inzet).

 plantenParnassia12 aug 2017augustus

Parnassia, 12 aug 2017

 1-parnassia__Gr_carre

Parnassia is een mooi plantje met fijne witte geaderde bloemen. Het staat in de zwaarste categorie van beschermde rode lijst planten omdat het zeer sterk in aantal is afgenomen. Jammer dat veel bijzondere soorten in onze rationele tijd ten onder gaan. Maar daarom is het extra leuk dat een aantal van onze natuurontwikkelingsprojecten zo’n succes zijn dat ze er weer een nieuwe groeiplek bij krijgen. De meeste parnassia vind je in vochtige duinvalleien. Vroeger kwam dit plantje ook in het binnenland op vochtige voedselarme plekken voor. En die zijn er bijna niet meer. Maar zo’n plekje hebben we 9 jaar geleden met het Recreatieschap Spaarnwoude gecreëerd in het Groene Carré Zuid, duizendguldenkruid, moeraswespen- en rietorchissen, bitterkruid en stijve en rode ogentroost, moeraskartelblad, rondbladig wintergroen en nog 50 andere soorten hebben daar ook een plek gevonden. Met name parnassia

heeft dit jaar een spectaculaire ontwikkeling door gemaakt (zie foto) met 10.000en nieuwe individuen.

Bijzonder

Parnassia bloeit van juni tot september. Hoever de plant is met bloeien, is af te lezen aan de 5 meeldraden die na elkaar openklappen. Parnassia maakt net als orchideeën stofzaad, dat makkelijk met de wind verspreid wordt. In theorie kan er zaad van de Strandvlakte bij IJmuiden naar onze orchideeënweide gewaaid zijn. Het geheim van dit succes ligt deels in de brakke, voedselarme grond, het maaibeleid dat we er nu 9 jaar volhouden, en omdat deze orchideeënkuil een fluctuerend waterpeil heeft. Soms staat het droog en soms staat het hele terrein onder water na grote regenbuien. De ‘gewone′ soorten houden daar niet van, de bijzondere soorten op dit terreintje duidelijk wel. En er zijn rond Hoofddorp nog talloze plekken die op deze manier tot een rijke en inspirerende natuur te ontwikkelen zijn met een beetje ecologisch ipv economisch beheer.

Waar

Parnassia is een typische plant voor vochtige duinvalleien. Maar langs de IJtocht en het Groen Carre Zuid dus ook weer.

 plantenKalmoes15 jul 2017juli

Kalmoes, 15 jul 2017

 kalmoes

Dacht ik deze week weer eens een inheemse plant te behandelen en dan blijkt het toch weer een soort te zijn die van elders komt. In dit geval van Zuid-Oost Azië. Kalmoes is al rond 1600 hier ingevoerd voor zijn medicinale kwaliteiten. En sinds die tijd heeft deze soort zich ook in het wild verspreid. Kalmoes lijkt erg op egelskop of gele lis en groeit net als deze soorten in dikke blubber en aan oevers, maar is herkenbaar aan het geribbelde blad. I.t.t. veel ander moerasplanten groeit hij langzaam en woekert dus niet. Zeer karakteristiek is de bloem, die als een fallus symbool uit sommige bladeren steekt. Het feit dat het een van oorsprong Aziatische plant is, blijkt uit het feit dat maar weinig planten een bloem vormen en dat de bloem nooit de in de tropen karakteristieke rode bessen maakt. Daarvoor is het hier te koel. Kalmoes vermenigvuldigt

zich dan ook voornamelijk vegetatief via stukjes wortel die afbreken en elders weer uitgroeien.

Bijzonder

Voor een soort die in dikke stinkende bagger groeit, is het hoogst opmerkelijk dat alle plantdelen een heerlijk frisse geur afgeven. Een geur die gebruikt wordt in de parfumindustrie, maar ook als smaakmaker in eten en bv in Berenburg en Deventer Koek. Vooral de dikke wortelstok wordt gegeten en medicinaal gebruikt. De wortel kan gebruikt worden als vervanger van gember, nootmuskaat of kaneel. In grote hoeveelheden kan de werking hallucinerend zijn. Kalmoes wordt gebruikt om spijsverteringsklachten te verhelpen, maar het heeft ook een positief effect op het zenuwstelsel en zou dat zelfs verjongen. Kauwen op de wortel is goed voor het tandvlees en geconfijt kan het als snoep worden gebruikt. De plant heeft deze geur ontwikkeld om insecten op een afstand te houden. En dat werkt prima.

Waar

Kalmoes komt oorspronkelijk uit India en China. De variëteit die in Europa voorkomt is triploid. D.w.z. in elke celkern is naast chromosomen van de ouders, nog een 3e set aanwezig is. Daardoor is geslachtelijke voortplanting ook bemoeilijkt.

 plantenMoederkruid1 jul 2017juli

Moederkruid, 1 jul 2017

 moederkruid

Moederkruid is weer zo’n niet inheemse plant, die zich inmiddels uitstekend thuis voelt in Nederland en overal te vinden is. Alle plantensoorten die nu nog bestaan, danken dat aan het feit, dat ze een strategie hebben gevonden die voorkomt dat ze opgegeten worden voor ze zaad kunnen zetten. Een veel voorkomende strategie is de aanmaak van allerlei chemische stofjes die niet lekker zijn om in te bijten. En daar hebben we een duizelingwekkende variatie aan stofjes aan te danken waarvan vele ook (nuttige)bijwerkingen voor de mens hebben. Moederkruid is daarin een kampioen. Ook is het een dankbare tuinplant, die wel een beetje lijkt op kamille, maar 4 maanden bloeit ipv 2-3 weken. De belangrijkste reden dat de plant hierheen gehaald is, zijn zijn vele medicinale toepassingen. Zo werd de plant in het verleden ingedeeld bij het Pyrethrum geslacht, waaruit biologische insecticide wordt gewonnen. Tegenwoordig

wordt moederkruid bij boerenwormkruid ingedeeld. Dat is ook al zo’n multifunctionele plant , die vroeger in geen boerenhof ontbrak.

Bijzonder

Moederkruid ontleent z’n naam aan het feit dat een van de stofjes die hij maakt een regulerend invloed op de menstruatiecyclus heeft. Maar de plant maakt wel 50 etherische oliën en andere stoffen aan. Sommige daarvan helpen bij de meeste soorten van hoofdpijn en migraine, andere hebben een ontstekingsremmende invloed of helpen tegen reumatische en ontstekingsklachten. Het gebruik bij hoofdpijn is al van af de oudheid bekend. Ondanks die vele bijzondere stoffen is moederkruid niet giftig en kunnen de bladeren ook in salades en als smaakversterker in cake en omelet gebruikt worden. Maar het is natuurlijk altijd verstandig de juiste dosis te gebruiken en bij gebruik goed advies in te winnen.

Waar

Moederkruid komt oorspronkelijk uit de Balkan, Turkije en de Kaukasus. Maar het is inmiddels over de hele wereld verspreid vanwege z’n vele gebruiksmogelijkheden. Het groeit ook in de Haarlemmermeer in veel tuinen en tussen tegels.

 plantenBijenbloem17 jun 2017juni

Bijenbloem, 17 jun 2017

 bbijenbloem-phacelia

Op het Raadhuisplein in Hoofddorp lag tot ruim een jaar geleden een skatebaan. Om dat er gebreken ontstonden, werd deze afgekeurd. In het kader van de vergroening van het winkelcentrum werden er niet alleen fruitbomen geplaats door de winkeliers, maar werd ook de skatebaan een jaar geleden voorzien met 100 m3 grond. Verschillende pogingen om er groen tot ontwikkeling te brengen hadden veel van ‘jeugderosie’ te leiden. In april mocht Stichting MEERGroen het proberen en de gecombineerde opzet van dicht groen, vervolgbeheer en samenwerking met de jeugd lijkt vruchten (bloemen) af te werpen. Na de bloei van vruchtbomen en de viooltjes is nu de dominante bloeier de bijenbloem of Phacelia en andere soorten en mediterrane kruiden volgen nog. Tussen deze planten zijn veel bloeiende stuikjes en wilgen geplant, die de bloei en de groei volgend jaar overnemen Het is een aanrader om bv in combinatie met het Groene Loper festival

op 25 juni deze Groene Oase eens te bezoeken. Er wordt dan uitleg over deze Groene oase gegeven en rondleidingen.

Bijzonder

Phacelia wordt in de landbouw veel gebruikt als groenbemester na een vroeg gewas omdat deze soort door zijn snelle groei andere ongewenste soorten onderdrukt en zelf makkelijk te hakselen en onder te ploegen is. Onder gunstige omstandigheden produceert de soort veel nectar en stuifmeel, onder droge omstandigheden alleen stuifmeel. Daarom is Phacelia ook populair bij bijen en imkers. En daar dankt Phacelia zijn Nederlandse naam bijenbloem of bijenvoer aan. De bloeiers in de Groene Oase zelf staan er vitaal bij met 60 cm hoogte, omdat er water gegeven wordt (foto). In de droge boomspiegels van de bomen ernaast staat dezelfde Phacelia er met 10 cm hoogte minder goed bij dan de wespenorchissen die hun voedsel en vocht via schimmels betrekken (inzet). Phacelia behoort met longkruid, smeerwortel of ossentong tot de familie van de ruwbladigen.

Waar

Phacelia is van oorsprong geen inheemse soort en is afkomstig uit de Verenigde Staten. Vanuit de landbouw is de soort overal in Nederland ingeburgerd en handhaaft zich.

 plantenRode Spoorbloem15 jun 2017juni

Rode Spoorbloem, 15 jun 2017

 Rodespoorbloem2

Deze tijd van het jaar is de natuur extra mooi. OP de Heimanshof bloeien nu wel 200 soorten tegelijk, maar ook overal in de bermen is van alles te zien. Jammer dat er over 2/3 weken weer massaal gemaaid wordt, waarbij veel bloemen ( en hun zaad) verloren gaan. Bij ecologisch beheer maaien we altijd pleksgewijs en vooral de plekken die uitgebloeid zijn en waarvan het zaad rijp is. Een plant die niet zo van het maaibeleid te lijden heeft is de rode spoorbloem. Dat komt omdat het een plant is die op droge kalkrijke en stenige plekken groeit. Oorspronkelijk komt deze soort die lang en mooi rood bloeit uit Mediterrane gebieden. Wellicht om dat hij ook als tuinplant gewaardeerd wordt, is hij ook in onze regio verzeild geraakt. Inmiddels is deze soort ingeburgerd geraakt, met name in west Nederland.

Bijzonder

De

rode spoorbloem groeit ook graag op spoordijken maar heet spoorbloem omdat de bloem een spoor heeft. De soort hoort bij de Valeriaanfamilie en vroeger heette hij dan ook wel Rode Valeriaan. Terwijl de valeriaan een voorkeur heeft voor natte voeten heeft deze soort daar een hekel aan. En terwijl de gewone valeriaan allerlei medicinale toepassingen heeft, is daarvan niets bekend van de Rode Spoorbloem. Maar de bladeren en de stengels zijn eetbaar. Ze worden als salade gegeten of kort gekookt. De rode spoor bloem heeft een grote aantrekkingskracht op vlinders, vooral de kolibrievlinder, maar is minder geliefd bij bijen. Dat zal komen om dat de nectar dieper weg zit. Bijen hebben vaak kortere tongen dan vlinders.

Waar

De grootste mij bekende populatie rode spoorbloem straat op de basalten voet van de hoog spanningsmasten langs de IJtocht in Overbos (foto). Het is de vraag of deze populatie zal overleven als de hoogspanningsmasten worden onttakelt nu de ondergrondse 380 KV lijn is aangelegd. Maar ook in De Heimanshof staan er een paar planten die het goed doen op natuurmuren. De rode spoorbloem heeft een voorkeur voor hele droge kalkrijke plekken

 plantenAronskelk en Motmuggen6 mei 2017mei

Aronskelk en Motmuggen, 6 mei 2017

 aronskelkvliegjes_1

Al een paar weken bloeien de aronskelken. We kennen 2 inheemse soorten: de gevlekte aronskelk en de Italiaanse aronskelk. Vooral de Italiaanse Aronskelk staat vaak in tuinen. Beide soorten hebben in de herfst een stam met felrode bessen. De gevlekte aronskelk bloeit eerder dan de Italiaanse die meestal wit geaderde bladeren heeft. Over de al of niet giftige of eetbare knollen wil ik het niet eens hebben. Maar wel over de bloemen en hoe deze planten bestoven worden.

Bijzonder

De bloem van aronskelken valt op door een groot puntig schutblad dat omhoog steekt. Omgeven door het schutblad zit een bloeikolf of spadix, die bij de gevlekte soort paars is en bij de Italiaanse beige. Deze spadix heeft een zeer bijzondere functie. Het is een verwarmingselement wat 10- 15 graden warmer kan zijn dan de omgeving. Onder de spadix

is het schutblad ingesnoerd en daaronder zit pas de echte bloem (zie foto). Aronskelken lokken geen bestuivers met honingzoete geuren, maar met een soort poep of lijklucht. Door de warme spadix wordt die geur extra verspreid en ook de warmte trekt een speciale soort vliegjes aan: een speciale soort motmug. Er bestaan wereldwijd wel 5000 soorten motmuggen. De meeste bekende is de (driehoekige stevig behaarde) gootsteenvlieg. Deze vliegjes strijken neer op het gladde schutblad en glijden naar beneden waarbij ze door een rand van haren zakken. Daaronder zit een bloemkamer met mannelijke stuifmeelbloemen en vrouwelijke stampers. In die kamer worden ze een dag opgesloten waarbij ze bedekt worden met kleverige sporen. In zo’n bloemkamer kunnen tientallen motmugjes opgesloten zitten. Die worden door de plant pas vrij gelaten als de mannelijke bloemen helemaal rijp zijn en de vliegjes onder het stuifmeel zitten. De vrouwelijke bloemen zijn dan nog niet ‘ontvankelijk’. Daar moeten de vliegjes een andere plant voor zoeken tbv kruisbestuiving. Of dit symbiose, parasitisme of veeteelt is, weet ik niet.

Waar

In de Heimanshof staan beide soorten.

 plantenHeelblaadjes14 aug 2016augustus

Heelblaadjes, 14 aug 2016

 hheelblaadjes

Elke plant is in feite een soort chemische fabriek: elke soort maakt z’n eigen stoffenmix, met maar 1 doel! Ze willen niet opgegeten worden voor ze zaad hebben geproduceerd. Alle planten die we om ons heen zien hebben per definitie een strategie die voldoende werkt. Wel kun je allemaal verschillen zien in het succes. Ik vind dat fascinerend om zo naar de natuur te kijken: m’n favoriete plant in dit verband is boerenwormkruid. Die heeft zo’n goede cocktail van stoffen dat geen kever of rups er aan begint. Ook leuk is zeepkruid, die zeep maakt: ook niet lekker om in te bijten. Veel mensen denken dat al die stofjes er zijn voor de mens: we genieten van tijm, salie, munt, citroen, uien en noem maar op. Bij muntsoorten is te zien dat de strategie aan het instorten is; er is namelijk een keversoort gekomen, die dankzij het feit dat niemand er van at een tafeltje-dekje heeft gekregen

nadat hij zich over z’n weerzin tegen de muntsmaak heeft gezet. In De Heimanshof is goed te zien dat de meest muntplanten zwaar aangevreten worden.

Bijzonder

En dan heelblaadjes. Dat is een plant die in de Haarlemmermeer sterk in opkomst is en op dit moment massaal bloeit. Waarom heet die heelblaadjes: dat klinkt al medicinaal, maar je proeft er niets aan. Toch moet iets zijn. In Duitsland (en ook in het Latijn) heet deze soort vlooienkruid. Als je deze plant in de honden- of kattenmand legt, maken vlooien zich uit de voeten. Heelblaadjes hebben nl een antiseptische werking. In de tijd voor er pleisterfabrieken waren gebruikten mensen de blaadjes van deze plant om wondjes te verbinden( met een stukje wilgen bast om het vast te binden) Dit soort kennis is op grote schaal verloren aan het gaan. Maar in De Heimanshof kunnen we er uren over vertellen en de effecten laten zien. Dat kan bv op onze open dag zondag 21 augustus vanaf 11 uur .

Waar

Heelblaadjes houdt van vochtige plekjes, maar eenmaal aangeslagen kan het ook droog staan. Het komt in heel Europa en Klein-Azië voor.