bovenfoto

Columns:

Sinds april 2006 is er elke week de natuurcolumn 'Ontdek de Flora en Fauna van de Haarlemmermeer' verschenen in de Hoofddorpse Courant.
Deze column heeft ten doel belangstelling voor de verrassende verscheidenheid van planten en dieren in onze leefomgeving te wekken.

 

Hieronder staat de column van deze week en daar onder kunnen alle tot dusver verschenen columns opgevraagd worden. U kunt deze selecteren en sorteren op categorie, onderwerp, het jaar en de tijd van het jaar. Combinaties zijn ook mogelijk. Ga naar de oudere columns

florafauna

fluweelpootje, 6 jan 2018

 fluweelpootjecombi

Dit is de tijd van de winterpaddenstoelen. In herfst en zomer schieten de paddenstoelen als rakketten uit de grond en zijn ook binnen een paar dagen weer weg. Die moeten dus heel snel hun sporen rijp laten worden. In de winter gaat alles veel langzamer. De winterpaddenstoelen zijn daarom ook maandenlang te bewonderen en de hebben lange tijd om zoveel mogelijk sporen te laten verwaaien. Vele winterpaddenstoelen zijn eetbaar. Dat geldt bv voor de Judasoor die je veel in Chinese gerechten vindt. Ze ontlenen hun naam aan hun oorvorm en de overlevering dat ze er groeien sinds Judas met z’n oor aan de scherpe punt van de afgebroken vliertak bleef hangen toen hij er uit schuldgevoel een einde aan wilde maken. Ze smaken zoals ze eruit zien: Een stevige bite van kraakbeen met een peperachtige nasmaak. Het fluweelpootje is ook een heel algemene winterpaddenstoel, die als delicatesse geldt in de horeca en zoetig smaakt. Vooral

de hoed. In Azië worden ze gekweekt zonder licht en zien ze er heel wit uit (inzet).

Bijzonder

Hoewel de hoed het lekkerst smaakt (ook rauw) bevat de wat taaiere steel eens immuunsysteem versterkende stof en het mycelium in het hout een werkzame stof tegen kanker. Fluweelpootjes smaken zoetig omdat ze een antivries aanmaken in de vorm van suiker. Dat komt ze goed van pas, want ze komen in de witter pas tevoorschijn na de eerst vorst en kunnen ook vorst goed verdragen. Pas recentelijk is ontdekt dat de makkelijk herkenbare soort toch complexer in elkaar zit. Op basis van sporenkenmerken zijn 3 soorten een variëteit onderscheiden.

De kweekversie van Fluweel pootje is door de NASA meegenomen in de ruimte om het effect van zwaartekracht te onderzoeken. In de ruimte werden de strak gerichte dichte bundels paddenstoelen een wirwar van steeltjes en hoedjes.

Waar

Fluweelpootjes zijn een onmiskenbare en algemene paddenstoel door z’n steel die met fluweel begroeid lijkt en in bundels voorkomt op dood en ziekloofhout van wilgen ,elzen, populieren e.d.(foto)





Meldingen van bijzondere dieren en planten kunt u doorgeven aan info@stichtingmeergroen.nl .

Persoonlijk kan Franke van der Laan u te woord staan op werkdagen tussen 9:00 en 12.30
en op woensdag tot 17:00 uur bij De Heimanshof, Wieger Bruinlaan 1-7 in Hoofddorp.


Oudere columns:

 

SELECTIEMENU; selecteer op:

categorie
en/of
titel zoekterm

Zoek op titel, vul (een
gedeelte ervan) in:

en/of
maand
en/of
jaar
 
 

SORTEREN: klik op de kopjes in de titelbalk om de sortering te veranderen

 

Blz [ 11 ] Ga naar vorige<<… 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 …>> volgende

thumb

categorie: titel: datum: maand:

open/dicht

 plantenReuzenschaafstro11 nov 2017november

Reuzenschaafstro, 11 nov 2017

 rreuzenschaafstro

Schaafstro behoort tot de paardenstaartfamilie. Veel mensen kennen een familielid daarvan, dat heermoes heet en dat overal in de Haarlemmermeer groeit, waar zand over klei ligt. Dat is een typische situatie bij trottoirs en in tuinpaden. Vandaar dat veel mensen er een grote hekel aan hebben. Deze paardenstaarten worden vaak kattenstaarten genoemd, wat mij als bioloog verdriet doet, want kattenstaarten zijn prachtig paarsbloeiende planten van de waterkant. Paardenstaarten vormen een zeer oude familie die 250-350 miljoen jaar geleden ontstond en die in de tijd van dinosauriërs, toen er nog geen bloeiende planten en loofbomen waren hun voornaamste voedsel vormde. Dat ze het tot nu toe hebben volgehouden betekent dat ze een goed overlevingssysteem hebben. Bij heermoes heb ik daarmee kennis gemaakt toen ik voor een kelder 4 m diep in de grond moest graven en 1-2 m onder het grondwater nog wortels

tegenkwam. Ze hebben dus zo’n wortel reserve dat je ze nooit kunt weg wieden.

Bijzonder

Paardenstaarten en dus ook schaafstro zijn aan zand gebonden, omdat ze geen cellulose als ‘skelet’ maken, maar kleine kristalletjes van kwarts. Van schaafstro wordt vaak vermeld dat het vroeger door z’n ruwe stengel als schuurpapier werd gebruikt, maar dat is volgens mij niet terecht. Voor de komst van industrieel schuurpapier verbrandde men dit schaafstro en kreeg in de as zeer homogene kristalletjes, die gebruikt werden voor het polijsten van muziekinstrumenten. Schaafstro en reuzenschaafstro zijn zeer decoratieve paardenstaarten die niet misstaan in (droog) boeketten ( zie detailinzet). Alle paardenstaarten bestaan uit segmenten die uit en weer in elkaar geschoven kunnen worden.

Waar

Schaafstro houdt van vochtige zandmilieus zoals duinvalleien en reuzenschaafstro (foto) dat 2-3 m hoog kan worden, houdt van vochtige grond of het nu klei, zand of veen is. Op dit moment vormt het sporenkapsels, maar vegetatieve voortplanting via scheuren van wortel stokken gaat effectiever.

 plantenHaagwinde4 nov 2017november

Haagwinde, 4 nov 2017

 haagwindewortels

Het onderwerp van deze week is eigenlijk niet de soort haagwinde, maar het verschijnsel ‘onkruid’. Het woord ‘onkruid’ ligt een heleboel mensen voor in de mond. Ze gebruiken dat woord zonder zich te realiseren welke wereld daarachter schuilgaat. Vergelijk ‘onkruid’ maar eens met ’onding’. Daarmee bedoelen we dat iets helemaal niets waard is. Met ‘onkruid’ geven we ons dus een vrijbrief om die planten te vuur en te zwaard uit te roeien. Vaak met gif zoals ’round-up’. Lekker makkelijk, maar de na-effecten in de grond en vooral het oppervlakte water zien we niet en die zijn flink serieus. Even serieus is het gebruik van grote tractoren, waarmee gras en andere kruiden ‘geklepeld’ oftewel vermalen worden. Daar mee verrijken we de ondergrond zo, dat er veel ongewenste grassen, distels en brandnetels gaan groeien.

Zo versterken we ons vooroordeel dat groen een kostenpost en lastig is.

Bijzonder

Bij ecologisch beheer kennen we geen onkruid. Elke plant heeft nl wel een functie of een toepassing of het nu medicinaal is of dat zijn bloem of blad eetbaar is. En andere organismen hebben net zo’n lange evolutie achter de rug als wij en dus net zo veel recht op een bestaan. Ecologisch beheer is gericht op maximale biodiversiteit, door planten die toch niet uit te roeien zijn terug te dringen naar een niveau dat andere planten meer ruimte krijgen. De klaproos is een mooi voorbeeld:eentje in de tuin is een sieraad, maar bij10.000 op een groentetuintje wieden we er echt wel 9999 weg. We noemen die 9999 ‘ongewenste planten’. Dat klinkt een stuk vriendelijker. Alleen met haagwinde ben ik minder coulant. Dat is een plant die ik alleen maar door onder water zetten op een acceptabel niveau kan houden, en dat kan niet overal. Dus is ben allergisch voor z’n witte worteltjes (foto) waarvan een stukje van een halve cm al weer uitgroeit tot een plant van 4 m in alle richtingen.

Waar

Haagwinde is een klimplant die graag in bosranden en in tuinen groeit en witte trompetvormige bloemen heeft (inzet).

 plantenParnassia12 aug 2017augustus

Parnassia, 12 aug 2017

 1-parnassia__Gr_carre

Parnassia is een mooi plantje met fijne witte geaderde bloemen. Het staat in de zwaarste categorie van beschermde rode lijst planten omdat het zeer sterk in aantal is afgenomen. Jammer dat veel bijzondere soorten in onze rationele tijd ten onder gaan. Maar daarom is het extra leuk dat een aantal van onze natuurontwikkelingsprojecten zo’n succes zijn dat ze er weer een nieuwe groeiplek bij krijgen. De meeste parnassia vind je in vochtige duinvalleien. Vroeger kwam dit plantje ook in het binnenland op vochtige voedselarme plekken voor. En die zijn er bijna niet meer. Maar zo’n plekje hebben we 9 jaar geleden met het Recreatieschap Spaarnwoude gecreëerd in het Groene Carré Zuid, duizendguldenkruid, moeraswespen- en rietorchissen, bitterkruid en stijve en rode ogentroost, moeraskartelblad, rondbladig wintergroen en nog 50 andere soorten hebben daar ook een plek gevonden. Met name parnassia

heeft dit jaar een spectaculaire ontwikkeling door gemaakt (zie foto) met 10.000en nieuwe individuen.

Bijzonder

Parnassia bloeit van juni tot september. Hoever de plant is met bloeien, is af te lezen aan de 5 meeldraden die na elkaar openklappen. Parnassia maakt net als orchideeën stofzaad, dat makkelijk met de wind verspreid wordt. In theorie kan er zaad van de Strandvlakte bij IJmuiden naar onze orchideeënweide gewaaid zijn. Het geheim van dit succes ligt deels in de brakke, voedselarme grond, het maaibeleid dat we er nu 9 jaar volhouden, en omdat deze orchideeënkuil een fluctuerend waterpeil heeft. Soms staat het droog en soms staat het hele terrein onder water na grote regenbuien. De ‘gewone′ soorten houden daar niet van, de bijzondere soorten op dit terreintje duidelijk wel. En er zijn rond Hoofddorp nog talloze plekken die op deze manier tot een rijke en inspirerende natuur te ontwikkelen zijn met een beetje ecologisch ipv economisch beheer.

Waar

Parnassia is een typische plant voor vochtige duinvalleien. Maar langs de IJtocht en het Groen Carre Zuid dus ook weer.

 plantenKalmoes15 jul 2017juli

Kalmoes, 15 jul 2017

 kalmoes

Dacht ik deze week weer eens een inheemse plant te behandelen en dan blijkt het toch weer een soort te zijn die van elders komt. In dit geval van Zuid-Oost Azië. Kalmoes is al rond 1600 hier ingevoerd voor zijn medicinale kwaliteiten. En sinds die tijd heeft deze soort zich ook in het wild verspreid. Kalmoes lijkt erg op egelskop of gele lis en groeit net als deze soorten in dikke blubber en aan oevers, maar is herkenbaar aan het geribbelde blad. I.t.t. veel ander moerasplanten groeit hij langzaam en woekert dus niet. Zeer karakteristiek is de bloem, die als een fallus symbool uit sommige bladeren steekt. Het feit dat het een van oorsprong Aziatische plant is, blijkt uit het feit dat maar weinig planten een bloem vormen en dat de bloem nooit de in de tropen karakteristieke rode bessen maakt. Daarvoor is het hier te koel. Kalmoes vermenigvuldigt

zich dan ook voornamelijk vegetatief via stukjes wortel die afbreken en elders weer uitgroeien.

Bijzonder

Voor een soort die in dikke stinkende bagger groeit, is het hoogst opmerkelijk dat alle plantdelen een heerlijk frisse geur afgeven. Een geur die gebruikt wordt in de parfumindustrie, maar ook als smaakmaker in eten en bv in Berenburg en Deventer Koek. Vooral de dikke wortelstok wordt gegeten en medicinaal gebruikt. De wortel kan gebruikt worden als vervanger van gember, nootmuskaat of kaneel. In grote hoeveelheden kan de werking hallucinerend zijn. Kalmoes wordt gebruikt om spijsverteringsklachten te verhelpen, maar het heeft ook een positief effect op het zenuwstelsel en zou dat zelfs verjongen. Kauwen op de wortel is goed voor het tandvlees en geconfijt kan het als snoep worden gebruikt. De plant heeft deze geur ontwikkeld om insecten op een afstand te houden. En dat werkt prima.

Waar

Kalmoes komt oorspronkelijk uit India en China. De variëteit die in Europa voorkomt is triploid. D.w.z. in elke celkern is naast chromosomen van de ouders, nog een 3e set aanwezig is. Daardoor is geslachtelijke voortplanting ook bemoeilijkt.

 plantenMoederkruid1 jul 2017juli

Moederkruid, 1 jul 2017

 moederkruid

Moederkruid is weer zo’n niet inheemse plant, die zich inmiddels uitstekend thuis voelt in Nederland en overal te vinden is. Alle plantensoorten die nu nog bestaan, danken dat aan het feit, dat ze een strategie hebben gevonden die voorkomt dat ze opgegeten worden voor ze zaad kunnen zetten. Een veel voorkomende strategie is de aanmaak van allerlei chemische stofjes die niet lekker zijn om in te bijten. En daar hebben we een duizelingwekkende variatie aan stofjes aan te danken waarvan vele ook (nuttige)bijwerkingen voor de mens hebben. Moederkruid is daarin een kampioen. Ook is het een dankbare tuinplant, die wel een beetje lijkt op kamille, maar 4 maanden bloeit ipv 2-3 weken. De belangrijkste reden dat de plant hierheen gehaald is, zijn zijn vele medicinale toepassingen. Zo werd de plant in het verleden ingedeeld bij het Pyrethrum geslacht, waaruit biologische insecticide wordt gewonnen. Tegenwoordig

wordt moederkruid bij boerenwormkruid ingedeeld. Dat is ook al zo’n multifunctionele plant , die vroeger in geen boerenhof ontbrak.

Bijzonder

Moederkruid ontleent z’n naam aan het feit dat een van de stofjes die hij maakt een regulerend invloed op de menstruatiecyclus heeft. Maar de plant maakt wel 50 etherische oliën en andere stoffen aan. Sommige daarvan helpen bij de meeste soorten van hoofdpijn en migraine, andere hebben een ontstekingsremmende invloed of helpen tegen reumatische en ontstekingsklachten. Het gebruik bij hoofdpijn is al van af de oudheid bekend. Ondanks die vele bijzondere stoffen is moederkruid niet giftig en kunnen de bladeren ook in salades en als smaakversterker in cake en omelet gebruikt worden. Maar het is natuurlijk altijd verstandig de juiste dosis te gebruiken en bij gebruik goed advies in te winnen.

Waar

Moederkruid komt oorspronkelijk uit de Balkan, Turkije en de Kaukasus. Maar het is inmiddels over de hele wereld verspreid vanwege z’n vele gebruiksmogelijkheden. Het groeit ook in de Haarlemmermeer in veel tuinen en tussen tegels.

 plantenBijenbloem17 jun 2017juni

Bijenbloem, 17 jun 2017

 bbijenbloem-phacelia

Op het Raadhuisplein in Hoofddorp lag tot ruim een jaar geleden een skatebaan. Om dat er gebreken ontstonden, werd deze afgekeurd. In het kader van de vergroening van het winkelcentrum werden er niet alleen fruitbomen geplaats door de winkeliers, maar werd ook de skatebaan een jaar geleden voorzien met 100 m3 grond. Verschillende pogingen om er groen tot ontwikkeling te brengen hadden veel van ‘jeugderosie’ te leiden. In april mocht Stichting MEERGroen het proberen en de gecombineerde opzet van dicht groen, vervolgbeheer en samenwerking met de jeugd lijkt vruchten (bloemen) af te werpen. Na de bloei van vruchtbomen en de viooltjes is nu de dominante bloeier de bijenbloem of Phacelia en andere soorten en mediterrane kruiden volgen nog. Tussen deze planten zijn veel bloeiende stuikjes en wilgen geplant, die de bloei en de groei volgend jaar overnemen Het is een aanrader om bv in combinatie met het Groene Loper festival

op 25 juni deze Groene Oase eens te bezoeken. Er wordt dan uitleg over deze Groene oase gegeven en rondleidingen.

Bijzonder

Phacelia wordt in de landbouw veel gebruikt als groenbemester na een vroeg gewas omdat deze soort door zijn snelle groei andere ongewenste soorten onderdrukt en zelf makkelijk te hakselen en onder te ploegen is. Onder gunstige omstandigheden produceert de soort veel nectar en stuifmeel, onder droge omstandigheden alleen stuifmeel. Daarom is Phacelia ook populair bij bijen en imkers. En daar dankt Phacelia zijn Nederlandse naam bijenbloem of bijenvoer aan. De bloeiers in de Groene Oase zelf staan er vitaal bij met 60 cm hoogte, omdat er water gegeven wordt (foto). In de droge boomspiegels van de bomen ernaast staat dezelfde Phacelia er met 10 cm hoogte minder goed bij dan de wespenorchissen die hun voedsel en vocht via schimmels betrekken (inzet). Phacelia behoort met longkruid, smeerwortel of ossentong tot de familie van de ruwbladigen.

Waar

Phacelia is van oorsprong geen inheemse soort en is afkomstig uit de Verenigde Staten. Vanuit de landbouw is de soort overal in Nederland ingeburgerd en handhaaft zich.

 plantenRode Spoorbloem15 jun 2017juni

Rode Spoorbloem, 15 jun 2017

 Rodespoorbloem2

Deze tijd van het jaar is de natuur extra mooi. OP de Heimanshof bloeien nu wel 200 soorten tegelijk, maar ook overal in de bermen is van alles te zien. Jammer dat er over 2/3 weken weer massaal gemaaid wordt, waarbij veel bloemen ( en hun zaad) verloren gaan. Bij ecologisch beheer maaien we altijd pleksgewijs en vooral de plekken die uitgebloeid zijn en waarvan het zaad rijp is. Een plant die niet zo van het maaibeleid te lijden heeft is de rode spoorbloem. Dat komt omdat het een plant is die op droge kalkrijke en stenige plekken groeit. Oorspronkelijk komt deze soort die lang en mooi rood bloeit uit Mediterrane gebieden. Wellicht om dat hij ook als tuinplant gewaardeerd wordt, is hij ook in onze regio verzeild geraakt. Inmiddels is deze soort ingeburgerd geraakt, met name in west Nederland.

Bijzonder

De

rode spoorbloem groeit ook graag op spoordijken maar heet spoorbloem omdat de bloem een spoor heeft. De soort hoort bij de Valeriaanfamilie en vroeger heette hij dan ook wel Rode Valeriaan. Terwijl de valeriaan een voorkeur heeft voor natte voeten heeft deze soort daar een hekel aan. En terwijl de gewone valeriaan allerlei medicinale toepassingen heeft, is daarvan niets bekend van de Rode Spoorbloem. Maar de bladeren en de stengels zijn eetbaar. Ze worden als salade gegeten of kort gekookt. De rode spoor bloem heeft een grote aantrekkingskracht op vlinders, vooral de kolibrievlinder, maar is minder geliefd bij bijen. Dat zal komen om dat de nectar dieper weg zit. Bijen hebben vaak kortere tongen dan vlinders.

Waar

De grootste mij bekende populatie rode spoorbloem straat op de basalten voet van de hoog spanningsmasten langs de IJtocht in Overbos (foto). Het is de vraag of deze populatie zal overleven als de hoogspanningsmasten worden onttakelt nu de ondergrondse 380 KV lijn is aangelegd. Maar ook in De Heimanshof staan er een paar planten die het goed doen op natuurmuren. De rode spoorbloem heeft een voorkeur voor hele droge kalkrijke plekken

 plantenAronskelk en Motmuggen6 mei 2017mei

Aronskelk en Motmuggen, 6 mei 2017

 aronskelkvliegjes_1

Al een paar weken bloeien de aronskelken. We kennen 2 inheemse soorten: de gevlekte aronskelk en de Italiaanse aronskelk. Vooral de Italiaanse Aronskelk staat vaak in tuinen. Beide soorten hebben in de herfst een stam met felrode bessen. De gevlekte aronskelk bloeit eerder dan de Italiaanse die meestal wit geaderde bladeren heeft. Over de al of niet giftige of eetbare knollen wil ik het niet eens hebben. Maar wel over de bloemen en hoe deze planten bestoven worden.

Bijzonder

De bloem van aronskelken valt op door een groot puntig schutblad dat omhoog steekt. Omgeven door het schutblad zit een bloeikolf of spadix, die bij de gevlekte soort paars is en bij de Italiaanse beige. Deze spadix heeft een zeer bijzondere functie. Het is een verwarmingselement wat 10- 15 graden warmer kan zijn dan de omgeving. Onder de spadix

is het schutblad ingesnoerd en daaronder zit pas de echte bloem (zie foto). Aronskelken lokken geen bestuivers met honingzoete geuren, maar met een soort poep of lijklucht. Door de warme spadix wordt die geur extra verspreid en ook de warmte trekt een speciale soort vliegjes aan: een speciale soort motmug. Er bestaan wereldwijd wel 5000 soorten motmuggen. De meeste bekende is de (driehoekige stevig behaarde) gootsteenvlieg. Deze vliegjes strijken neer op het gladde schutblad en glijden naar beneden waarbij ze door een rand van haren zakken. Daaronder zit een bloemkamer met mannelijke stuifmeelbloemen en vrouwelijke stampers. In die kamer worden ze een dag opgesloten waarbij ze bedekt worden met kleverige sporen. In zo’n bloemkamer kunnen tientallen motmugjes opgesloten zitten. Die worden door de plant pas vrij gelaten als de mannelijke bloemen helemaal rijp zijn en de vliegjes onder het stuifmeel zitten. De vrouwelijke bloemen zijn dan nog niet ‘ontvankelijk’. Daar moeten de vliegjes een andere plant voor zoeken tbv kruisbestuiving. Of dit symbiose, parasitisme of veeteelt is, weet ik niet.

Waar

In de Heimanshof staan beide soorten.

 plantenHeelblaadjes14 aug 2016augustus

Heelblaadjes, 14 aug 2016

 hheelblaadjes

Elke plant is in feite een soort chemische fabriek: elke soort maakt z’n eigen stoffenmix, met maar 1 doel! Ze willen niet opgegeten worden voor ze zaad hebben geproduceerd. Alle planten die we om ons heen zien hebben per definitie een strategie die voldoende werkt. Wel kun je allemaal verschillen zien in het succes. Ik vind dat fascinerend om zo naar de natuur te kijken: m’n favoriete plant in dit verband is boerenwormkruid. Die heeft zo’n goede cocktail van stoffen dat geen kever of rups er aan begint. Ook leuk is zeepkruid, die zeep maakt: ook niet lekker om in te bijten. Veel mensen denken dat al die stofjes er zijn voor de mens: we genieten van tijm, salie, munt, citroen, uien en noem maar op. Bij muntsoorten is te zien dat de strategie aan het instorten is; er is namelijk een keversoort gekomen, die dankzij het feit dat niemand er van at een tafeltje-dekje heeft gekregen

nadat hij zich over z’n weerzin tegen de muntsmaak heeft gezet. In De Heimanshof is goed te zien dat de meest muntplanten zwaar aangevreten worden.

Bijzonder

En dan heelblaadjes. Dat is een plant die in de Haarlemmermeer sterk in opkomst is en op dit moment massaal bloeit. Waarom heet die heelblaadjes: dat klinkt al medicinaal, maar je proeft er niets aan. Toch moet iets zijn. In Duitsland (en ook in het Latijn) heet deze soort vlooienkruid. Als je deze plant in de honden- of kattenmand legt, maken vlooien zich uit de voeten. Heelblaadjes hebben nl een antiseptische werking. In de tijd voor er pleisterfabrieken waren gebruikten mensen de blaadjes van deze plant om wondjes te verbinden( met een stukje wilgen bast om het vast te binden) Dit soort kennis is op grote schaal verloren aan het gaan. Maar in De Heimanshof kunnen we er uren over vertellen en de effecten laten zien. Dat kan bv op onze open dag zondag 21 augustus vanaf 11 uur .

Waar

Heelblaadjes houdt van vochtige plekjes, maar eenmaal aangeslagen kan het ook droog staan. Het komt in heel Europa en Klein-Azië voor.

 plantenVingerhoedskruid20 jun 2016juni

Vingerhoedskruid, 20 jun 2016

 vvingerhoedskruid

Al 5 jaar hebben we vanuit Stichting MEERGroen het Wandelbos Hoofddorp in beheer. Dit park is het oudste park in de Haarlemmermeer met bomen van ca 100 jaar oud. Een jaar of 10 geleden hebben we er al voorjaarsplanten zoals daslook, sneeuwklokjes, longkruid en narcissen geïntroduceerd die inmiddels sfeerbepalend zijn geworden in de periode januari tm mei. Vorig jaar zijn we aan de slag gegaan met zomerplanten. De meest opvallende soort daarbij is het vingerhoedskruid. Deze soort hoort thuis in half beschaduwde open plekken in het bos het bos. Het is een zgn. kapvlaktesoort waar 2 variëteiten van bestaan: een paarse vorm en een witte. Beide variëteiten zijn te vinden.

Bijzonder

Vingerhoedskruid is een soort die vooral door hommels bezocht wordt. De bloem van ca 5 cm diep moet door de hommels ‘bestormd’

worden om achterin bij de nectar te komen en de hommel wordt daarbij dik onder het stuifmeel bestoven. De bloem heeft een stippelpatroon die de insecten de weg wijst naast binnen. Vingerhoedskruid behoort tot de zogenaamde heksenkruiden: 20-30 soorten die hallucinerende, verdovende, geneeskrachtige, rustgevende of andere werkingen hebben en die voor allerlei toepassingen in zalfjes en drankjes verwerkt werden. Vingerhoedskruid bevat stoffen die effect hebben op het hart. De stoffen zijn erg giftig en een verkeerde dosis kan fataal zijn. Overigens zijn alle plantensoorten kleine chemische fabriekjes, met als enig gemeenschappelijk doel: ze willen niet door het leger van kevers en larven worden opgegeten en maken zich elk op hun eigen manier onaantrekkelijk. Dat werkt bij de ene soort beter dan de ander, zoals geconstateerd kan worden aan de mate van vraat. Soms maakt een plant een bijzondere veelzijdig symmetrische top bloem: een pelorische bloem. Toevallig meldde een lezer deze week dat hij zo’n bloem voor het eerst in 30 jaar in zijn tuin had, (foto)

Waar

Vingerhoedskruid is een Europese plant van open plekken (kapvlaktes) in bossen.

 plantenHeksenmelk13 jun 2016juni

Heksenmelk, 13 jun 2016

 heksenmelk

Iedereen weet dat bijen nectar verzamelen en daar honing van maken. Een van de manieren waarop bijen die nectar vinden, is dat ze gericht zijn op bloemen die zo hoog mogelijk opgericht worden om ze onder de aandacht van hun bestuivers te brengen. Maar nectar is bij sommige planten ook te ruiken. Bijen zijn daar natuurlijk veel beter in dan wij mensen, met onze vrij armzalige reukorganen. Maar er is een groep van planten, waarbij zelfs wij de geur van nectar al op 30m afstand kunnen ruiken. En de periode om dat te ervaren is net aangebroken. De planten met de sterkste honingzoete geur die ik ken, zijn namelijk de wolfsmelkachtigen. Daar zijn heel veel soorten van, maar een van de meest algemene heet heksenmelk.

Bijzonder

Op De Heimanshof staan minstens 8 soorten wolfsmelk: naast heksenmelk, is er cypreswolfsmelk (op het

duin), moeraswolfsmelk (aan de waterkant), kruisbladwolfsmelk en stinkende gouwe (op natuurmuren), amandelwolfsmelk (in het bos), en stijve wolfsmelk en kroontjeskruid (op akkers en tuinen). Alle wolfsmelkachtigen produceren een wit melksap, dat irriterend is in de mond. Bij allemaal is dat melksap wit, behalve bij stinkende gouwe, waarbij dat sap een gouden kleur heeft (en werkt tegen wratten). Waar de naam heksenmelk vandaan komt heeft daarom nauwelijks meer een verklaring nodig: een heksenmelkplant die gebroken wordt produceert veel latex-achtig melksap, dat niet lekker smaakt. Wolfsmelkbloemen zijn niet alleen bijzonder omdat ze zo sterk naar nectar ruiken. Hun bloemen zijn ook sowieso bijzonder: het zijn zogenaamde schijnbloemen die omgeven zijn door geelgroene schutbladen. Daarbinnen bevindt zich één vrouwelijke bloem, omringd door meerdere mannelijke bloemen die gereduceerd zijn tot één meeldraad. En natuurlijk de honingklieren (foto).

Waar

De wolfsmelkfamilie of Euphorbia is zeer groot en komt wereldwijd voor. Blijkbaar is de combi van irriterend melksap en de sterke nectar evolutionair een gouden greep geweest.

 plantenVingerhoedje9 mei 2016mei

Vingerhoedje, 9 mei 2016

 vingerhoedje

Het is in deze column al vaak aangegeven: je vindt niet alleen paddenstoelen in de herfst, maar je kunt ze het hele jaar door vinden. April en mei zijn daarbij de maanden dat paddenstoelenliefhebbers uitkijken naar morieljes. Dat zijn prachtige paddenstoelen met ruitvorming ingesneden hoeden, zoals de kapjesmorielje (bovenste foto). En ze zijn nog lekker om te eten ook. Lou van der Linde vond deze in het Haarlemmermeerse bos. Maar daar in de buurt stond nog een paddenstoel die ooit tot de morieljes werd gerekend, maar die nu bij de valse morieljes staat: het vingerhoedje. Deze paddenstoel heeft een lange taps toelopende steel, waar het hoedje bijna los op lijkt te balanceren. Dit hoedje is ook nauwelijks ruitvorming ingesneden. Bij de echte morieljes zit het

hoedje over zijn gehele lengte aan de steel vast (foto onder).

Bijzonder

En belangrijker nog: het vingerhoedje is wel eetbaar, maar pas na een degelijk voorbereiding. Hij bevat benzine-achtige stoffen die pas bij flink verhitten verdampen. Maar je weet nooit wanneer ze er helemaal uit zijn en waar die stoffen blijven in de lucht. Dus het is daarom beter om deze paddenstoelen (en ook bijna alle andere) lekker te laten staan zodat andere mensen er ook van kunnen genieten en ze hun sporen kunnen produceren en verspreiden.

Waar

Morieljes zijn paddenstoelen die organisch materiaal verteren uit de humuslaag (saprofiet) en ze houden van losgewoelde aarde die wat kalk bevat. In die zin passen ze bij de Haarlemmermeerse grond (die in de zeeklei nog schelpen bevat).Het vingerhoedje wordt gedacht naast saprofitische ook mycorrhiza eigenschappen te hebben. Dat wil zeggen dat hij samenleeft met een boom waarmee hij mineralen uitwisselt en daarvoor suikers terug ontvangt. En waarschijnlijk is het de meidoorn waarmee hij deze wederzijds voordelige (symbiotische) relatie heeft.