bovenfoto

Columns:

Sinds april 2006 is er elke week de natuurcolumn 'Ontdek de Flora en Fauna van de Haarlemmermeer' verschenen in de Hoofddorpse Courant.
Deze column heeft ten doel belangstelling voor de verrassende verscheidenheid van planten en dieren in onze leefomgeving te wekken.

 

Hieronder staat de column van deze week en daar onder kunnen alle tot dusver verschenen columns opgevraagd worden. U kunt deze selecteren en sorteren op categorie, onderwerp, het jaar en de tijd van het jaar. Combinaties zijn ook mogelijk. Ga naar de oudere columns

florafauna

Muizendoorn, 9 dec 2017

 muizendoorn

Ik hamer er maar weer eens op. Veel mensen denken dat het in december buiten koud en guur is en dat er niets meer bloeit en weinig interessants te zien is. Niets is minder waar als je maar weet waar je moet kijken. Het muizendoornstruikje is er een mooi voorbeeld van. Het is een bescheiden struikje tot max 1 m hoog dat in diepe schaduw kan groeien. En het bloeit nu massaal. En wel op een bijzondere manier. Maar liefst elk ‘blaadje ‘ draagt een bloem. Blaadje staat tussen aanhalingstekens want officieel is het geen blad, maar een ‘cladode’. Dat zijn platte takscheuten, waar de hele struik uit bestaat, en die allemaal eindigen op een scherpe punt. Het struikje is altijd groen. En niet alleen dat, de bloemen van vorig jaar dragen nu prachtige 1 cm grote knalrode bessen( foto). Deze bloempjes zijn alleen minuscuul en zitten op

de nerf van elke cladode.

Bijzonder

Muizendoorn zou wel eens een goede vervanger kunnen zijn voor de zeer populaire buxusstruik, die sinds vorig jaar massaal te lijden heeft van een combinatie van de oprukkende mediterrane buxusmot en een schimmel. En persoonlijk vind ik de muizendoorstruik nog mooier ook en hij is zeer onderhoudsvriendelijk. Daarnaast is de muizendoorn ook nog medicinaal toepasbaar. Vooral de wortelstokken die ook eetbaar zijn als asperges. De meest genoemde toepassingen betreffen bloedvat gerelateerde zaken zoals spataderen, oedemen, slecht genezende wonden, aderontstekingen, aambeiklachten en winterhanden. Een andere naam van muizendoorn is slagersbezem. De stugge stekelige takken werden namelijk veel in bezems gebruikt. En slagers maakten daar veel gebruik van omdat de geur muizen en ander knaagdieren bij drogende hammen en vlees weghielden.

Waar

Muizendoorn is een plant die overal voorkomt in Europa, Azië en Noord Afrika. Het is een plant van diep beschaduwde bossen op allerlei gronden, maar als tuinplant is deze soort op vele plekken ingevoerd en ingeburgerd. Natuurlijk hebben we mooie exemplaren in de Heimanshof staan.





Meldingen van bijzondere dieren en planten kunt u doorgeven aan info@stichtingmeergroen.nl .

Persoonlijk kan Franke van der Laan u te woord staan op werkdagen tussen 9:00 en 12.30
en op woensdag tot 17:00 uur bij De Heimanshof, Wieger Bruinlaan 1-7 in Hoofddorp.


Oudere columns:

 

SELECTIEMENU; selecteer op:

categorie
en/of
titel zoekterm

Zoek op titel, vul (een
gedeelte ervan) in:

en/of
maand
en/of
jaar
 
 

SORTEREN: klik op de kopjes in de titelbalk om de sortering te veranderen

 

Blz [ 1 ] Ga naar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 …>> volgende

thumb

categorie: titel: datum: maand:

open/dicht

 bomenMuizendoorn9 dec 2017december

Muizendoorn, 9 dec 2017

 muizendoorn

Ik hamer er maar weer eens op. Veel mensen denken dat het in december buiten koud en guur is en dat er niets meer bloeit en weinig interessants te zien is. Niets is minder waar als je maar weet waar je moet kijken. Het muizendoornstruikje is er een mooi voorbeeld van. Het is een bescheiden struikje tot max 1 m hoog dat in diepe schaduw kan groeien. En het bloeit nu massaal. En wel op een bijzondere manier. Maar liefst elk ‘blaadje ‘ draagt een bloem. Blaadje staat tussen aanhalingstekens want officieel is het geen blad, maar een ‘cladode’. Dat zijn platte takscheuten, waar de hele struik uit bestaat, en die allemaal eindigen op een scherpe punt. Het struikje is altijd groen. En niet alleen dat, de bloemen van vorig jaar dragen nu prachtige 1 cm grote knalrode bessen( foto). Deze bloempjes zijn alleen minuscuul en zitten op

de nerf van elke cladode.

Bijzonder

Muizendoorn zou wel eens een goede vervanger kunnen zijn voor de zeer populaire buxusstruik, die sinds vorig jaar massaal te lijden heeft van een combinatie van de oprukkende mediterrane buxusmot en een schimmel. En persoonlijk vind ik de muizendoorstruik nog mooier ook en hij is zeer onderhoudsvriendelijk. Daarnaast is de muizendoorn ook nog medicinaal toepasbaar. Vooral de wortelstokken die ook eetbaar zijn als asperges. De meest genoemde toepassingen betreffen bloedvat gerelateerde zaken zoals spataderen, oedemen, slecht genezende wonden, aderontstekingen, aambeiklachten en winterhanden. Een andere naam van muizendoorn is slagersbezem. De stugge stekelige takken werden namelijk veel in bezems gebruikt. En slagers maakten daar veel gebruik van omdat de geur muizen en ander knaagdieren bij drogende hammen en vlees weghielden.

Waar

Muizendoorn is een plant die overal voorkomt in Europa, Azië en Noord Afrika. Het is een plant van diep beschaduwde bossen op allerlei gronden, maar als tuinplant is deze soort op vele plekken ingevoerd en ingeburgerd. Natuurlijk hebben we mooie exemplaren in de Heimanshof staan.

 plantenReuzenschaafstro11 nov 2017november

Reuzenschaafstro, 11 nov 2017

 rreuzenschaafstro

Schaafstro behoort tot de paardenstaartfamilie. Veel mensen kennen een familielid daarvan, dat heermoes heet en dat overal in de Haarlemmermeer groeit, waar zand over klei ligt. Dat is een typische situatie bij trottoirs en in tuinpaden. Vandaar dat veel mensen er een grote hekel aan hebben. Deze paardenstaarten worden vaak kattenstaarten genoemd, wat mij als bioloog verdriet doet, want kattenstaarten zijn prachtig paarsbloeiende planten van de waterkant. Paardenstaarten vormen een zeer oude familie die 250-350 miljoen jaar geleden ontstond en die in de tijd van dinosauriërs, toen er nog geen bloeiende planten en loofbomen waren hun voornaamste voedsel vormde. Dat ze het tot nu toe hebben volgehouden betekent dat ze een goed overlevingssysteem hebben. Bij heermoes heb ik daarmee kennis gemaakt toen ik voor een kelder 4 m diep in de grond moest graven en 1-2 m onder het grondwater nog wortels

tegenkwam. Ze hebben dus zo’n wortel reserve dat je ze nooit kunt weg wieden.

Bijzonder

Paardenstaarten en dus ook schaafstro zijn aan zand gebonden, omdat ze geen cellulose als ‘skelet’ maken, maar kleine kristalletjes van kwarts. Van schaafstro wordt vaak vermeld dat het vroeger door z’n ruwe stengel als schuurpapier werd gebruikt, maar dat is volgens mij niet terecht. Voor de komst van industrieel schuurpapier verbrandde men dit schaafstro en kreeg in de as zeer homogene kristalletjes, die gebruikt werden voor het polijsten van muziekinstrumenten. Schaafstro en reuzenschaafstro zijn zeer decoratieve paardenstaarten die niet misstaan in (droog) boeketten ( zie detailinzet). Alle paardenstaarten bestaan uit segmenten die uit en weer in elkaar geschoven kunnen worden.

Waar

Schaafstro houdt van vochtige zandmilieus zoals duinvalleien en reuzenschaafstro (foto) dat 2-3 m hoog kan worden, houdt van vochtige grond of het nu klei, zand of veen is. Op dit moment vormt het sporenkapsels, maar vegetatieve voortplanting via scheuren van wortel stokken gaat effectiever.

 plantenHaagwinde4 nov 2017november

Haagwinde, 4 nov 2017

 haagwindewortels

Het onderwerp van deze week is eigenlijk niet de soort haagwinde, maar het verschijnsel ‘onkruid’. Het woord ‘onkruid’ ligt een heleboel mensen voor in de mond. Ze gebruiken dat woord zonder zich te realiseren welke wereld daarachter schuilgaat. Vergelijk ‘onkruid’ maar eens met ’onding’. Daarmee bedoelen we dat iets helemaal niets waard is. Met ‘onkruid’ geven we ons dus een vrijbrief om die planten te vuur en te zwaard uit te roeien. Vaak met gif zoals ’round-up’. Lekker makkelijk, maar de na-effecten in de grond en vooral het oppervlakte water zien we niet en die zijn flink serieus. Even serieus is het gebruik van grote tractoren, waarmee gras en andere kruiden ‘geklepeld’ oftewel vermalen worden. Daar mee verrijken we de ondergrond zo, dat er veel ongewenste grassen, distels en brandnetels gaan groeien.

Zo versterken we ons vooroordeel dat groen een kostenpost en lastig is.

Bijzonder

Bij ecologisch beheer kennen we geen onkruid. Elke plant heeft nl wel een functie of een toepassing of het nu medicinaal is of dat zijn bloem of blad eetbaar is. En andere organismen hebben net zo’n lange evolutie achter de rug als wij en dus net zo veel recht op een bestaan. Ecologisch beheer is gericht op maximale biodiversiteit, door planten die toch niet uit te roeien zijn terug te dringen naar een niveau dat andere planten meer ruimte krijgen. De klaproos is een mooi voorbeeld:eentje in de tuin is een sieraad, maar bij10.000 op een groentetuintje wieden we er echt wel 9999 weg. We noemen die 9999 ‘ongewenste planten’. Dat klinkt een stuk vriendelijker. Alleen met haagwinde ben ik minder coulant. Dat is een plant die ik alleen maar door onder water zetten op een acceptabel niveau kan houden, en dat kan niet overal. Dus is ben allergisch voor z’n witte worteltjes (foto) waarvan een stukje van een halve cm al weer uitgroeit tot een plant van 4 m in alle richtingen.

Waar

Haagwinde is een klimplant die graag in bosranden en in tuinen groeit en witte trompetvormige bloemen heeft (inzet).

 bomenVuurzwammetje21 okt 2017oktober

Vuurzwammetje, 21 okt 2017

 vuurzwammetje

Wat bij vogels bv de Ijsvogel is en bij planten de orchideeën familie, dat zijn bij paddenstoelen de wasplaten. Het zijn bijna zonder uitzondering zeer kleurige paddenstoelen, die erg tot extreem zeldzaam zijn en daarmee een iconische status hebben bij kenners en leken. Groot was dan ook ons enthousiasme toen we op De Heimanshof maar liefst 10 scharlakenrode vuurzwammetjes aantroffen voor het eerst in 40 jaar (foto JvanLoon). De Nederlandse naam "vuurzwammetje" heeft betrekking op de intens rode kleur. Wasplaat slaat op de structuur van de plaatjes aan de onderzijde van de hoed die doet denken aan stearine of was van een kaars.

Bijzonder

De functie van de felle kleur van sommige paddenstoelen, waaronder het vuurzwammetje, is onbekend. Mogelijk heeft deze een signaalfunctie en beschermt het vruchtlichaam

tegen betreding. In Europa groeit de soort in grasland, op zandige heiden en in onbemeste wegbermen. Op een enkele soort na zijn veel wasplaten in heel West-Europa erg zeldzaam geworden. Ze zijn namelijk erg gevoelig voor kunstmest en verdwijnen snel uit hiermee bewerkte weilanden. Samen met andere graslandpaddenstoelen zijn ze teruggedrongen tot vaak luttele vierkante meters waar ze zich rond deze tijd laten zien.

Waar

In Nederland zijn het vaak oude kerkhoven en verder een enkel graslandreservaat, een oude zeedijk of grazige plekken op heide en in de duinen waar je ze kunt vinden. Wasplaten worden altijd gezien als graslandpaddenstoelen, maar veel soorten zijn vooral kieskeurige paddenstoelen die alleen maar gevonden worden op een oude gerijpte bodem die al heel veel jaren onaangeroerd is gebleven. Noord-Amerika komen wasplaten vooral voor in oude ongestoorde oerwouden aan de oost- en westkant van het continent. Haast onbegrijpelijk, maar beide groeiplaatsen hebben een ongestoorde bodem gemeen. Het gaat altijd om slechts enkele vierkante meters, waar ze voorkomen in een bijzonder milieu, dat ze meestal delen met andere zeldzame paddenstoelsoorten.

 insectenSynophropsiscicade7 okt 2017oktober

Synophropsiscicade, 7 okt 2017

 ccycadeSynophropsis7

Meestal zoek ik een Nederlandse naam van de soort die behandeld wordt. Maar de soort cicade die vorige week in De Heimanshof werd aangetroffen was een nieuwe soort in Nederland, waarvan dit pas de tweede waarneming in het land was. In mei dit jaar werd deze soort voor het eerst in Nederland in Limburg aangetroffen. Dus we moeten het voorlopig doen met deze tongbrekende naam. Een goede kans voor een naam is de Lauriercicade, want de Mediterrane (echte) laurier is zijn favoriete voedingsplant. Maar bij gebrek daaraan wordt hij ook wel op andere struiken met harde bladeren aangetroffen zoals de Portugese Laurier, Hulst en zoals in De Heimanshof op de liguster. De wakkere waarnemer was Theo Terwiel , een fotograaf die veel natuuropnamen maakt en stad en land afstruint op bijzondere insecten en ook vaak in De Heimanshof op bezoek

is.

Bijzonder

Er zijn wereldwijd ongeveer 40.000 soort cicaden bekend. De meeste soorten zijn rond een halve cm groot Rond de Middellandse zee komt een grote soort van 2 cm voor die op zomerse dagen permanent een oorverdovend gesnerp produceert. Bladluizen en wantsen zijn verwante soorten, die net als de cicaden een zuigsnuit hebben waarmee ze plantensappen opzuigen. Sommige soorten cicaden produceren het bekende schuimbeestje. In dat zelf geproduceerde schuim beschermt de larve zich tegen vogels. Een dergelijk nest wordt wel koekoeksspuug genoemd. Een bijzonderheid van cicaden is dat veel soorten een symbiotische relatie hebben met bepaalde bacteriën. Deze helpen de cicade bij het verteren van z´n voedsel. Cicaden zijn driehoekig en hebben een springpoot waar mee ze tientallen keren hun eigen lengte weg kunnen springen (foto)

Waar

Sommige soorten komen in grote aantallen voor op door de mens geteelde gewassen en worden beschouwd als plaaginsecten. Synophropsis was tot 1850 vooral bekend van de Balkan en is sinds die tijd een opmars begonnen rond de Middellandse zee en recentelijk noordwaarts. Mogelijk dankzij de klimaatverandering.

 grote dierenSteenmarter23 sep 2017september

Steenmarter, 23 sep 2017

 ssteenmarter

Al jaren zijn er onbevestigde berichten over steenmarters en/of boommarters in de Haarlemmermeer. Een jaar of 3 geleden hebben veel mensen aan de Ijweg zo’n marter gezien, maar niemand had een foto en het jaar erop leek een melding uit het Haarlemmermeerse Bos er ook op. Maar met meldingen van niet geoefende waarnemers is het erg op passen. Vaak blijkt het toch om een bunzing te gaan, die hier vrij algemeen is of zelfs om een kat. Maar dit jaar is het dan toch gebeurd. In april werd een dode steenmarter uit Hillegom bij De Heimanshof gebracht (zie foto boven) en in augustus kwam er een foto binnen van een jonge steenmarter uit een tuin in Hoofddorp (onder).

Bijzonder

De steenmarter (stadsmarter) is een marter net als hermelijn, wezel, bunzing, fret, das, otter en nerts. Marters kunnen goed klimmen en passen zich makkelijk

aan. Een volwassen steenmarter is 40-50 cm lang, plus een staart van 25 cm. Ze zijn bruin met een witte vlek op hun keel en borst. Steenmarters hebben een heel eigen ′huppelende′ manier van lopen. Ze kunnen goed klimmen en springen tot 1,5 m. hoog. Ze zijn zeer flexibel en kunnen door kleine gaten (5-7 cm) kruipen. Ze eten vooral kikkers, muizen, ratten, eekhoorns, aangevuld met vruchten en eieren. In steden eet hij ook afval en soms kippen, konijnen of andere kleine huisdieren. Ze zijn vooral ′s nachts actief. Overdag zoeken ze vaak een rustige plek op zoals hopen takken, greppels, holle bomen of lege schuren. De steenmarter maakt meestal weinig of geluid behalve stommelen in of rondom het nest.

Waar

De steenmarter komt uit Zuid- en Oost-Europa en Azië maar trekt de laatste decennia naar NW Europa. In Nederland tot nu toe vooral in het Oosten. Zijn voorkeursbiotoop is een landelijke omgeving bij menselijke activiteit (ivm voedsel). Maar steeds vaker wordt hij in steden en dorpen gesignaleerd. Omdat ze afkomen op bekabeling van (warme) automotoren omdat daar visolie in verwerkt zit, reizen ze soms grote afstanden mee als verstekeling.

 kleine dierenHooiwagen10 sep 2017september

Hooiwagen, 10 sep 2017

 hooiwagen

Afgelopen weekend was de nationale tuinspinnentelling. Iedereen werd gevraagd om in z’n eigen tuin uit te kijken naar maar liefst 600 soorten. Aan de ene kant denk je, moet dat nu weer (naast vlinders en vogels, etc), maar als je je er in verdiept, kom je toch altijd weer op leuke ontdekkingen of dingen waar je vroeger overheen keek. Zo weet ik nu dat wat ik zelf altijd de huisspin noemde eigenlijk trilspin heet. En al (oppervlakkig ) speurend liep ik ook tegen een zeer fragiel hoogpotig wezen aan met 8 poten: de hooiwagen. In principe weet e als bioloog dat een insect 6 poten heeft en een spin 8, maar is een hooiwagen nu wel of niet een spin? Een spin heeft namelijk altijd een apart borststuk en vaak een zeer groot achterlijf. Maar de hooiwagen is een zeer compact bolletje dat tussen die enorme fragiele poten hangt (foto). Het blijkt

dus inderdaad dat hooiwagens een aparte orde zijn, maar in de spinnentelling worden ze ook meegenomen.

Bijzonder

Wereldwijd zijn er inmiddels zo’n 7000 soorten hooiwagens bekend. Overigens is het verwarrende dat vele mensen de 6 potige langpootmug (met vleugels) ook hooiwagen noemen. In Nederland zijn er inmiddels 34 soorten bekend, maar 14 daarvan zijn daar inde laatste 30 jaar pas bijgekomen. Een spectaculaire soort is de reuzenhooiwagen met 9 cm lange poten. Die is waarschijnlijk via internationale handel rond 2008 in Nederland terecht gekomen en verspreid zich sinds die tijd over West Europa. I.t.t. echte spinnen die carnivoor zijn, zijn hooiwagens alles eters die ook dode dieren en plantenresten eten/opruimen. Ze kunnen itt spinnen ook geen draden spinnen en terwijl spinnen 4-8 paar ogen kunnen hebben, hebben hooiwagens maar 1 paar. Hooiwagens kunnen kun poten heel makkelijk kwijtraken op een vooraf bepaald breukvlak. Die poten blijven dan nog een tijd bewegen en dat helpt de eigenaar om aan een rover te ontsnappen

Waar

Hooiwagens leven overal. Overdag schuilen ze tussen planten en stenen en ‘s nachts gaan ze op jacht.

 insectenKnoppergalwesp26 aug 2017augustus

Knoppergalwesp, 26 aug 2017

 knoppergalwespcombi

Onder veel eiken regent het dezer dagen knoppergallen ( foto) , die massaal vallen. In de Heimanshof onder 3 grote bomen, kruiwagens vol. Knoppergallen ontstaan uit eikels. Die eikels wordt door een klein wespje (zie inzet) ingespoten met een stof die de eikels aanzet tot woekeren. En die woekering lijkt op een ouderwetse Duitse muts die Knoppe werd genoemd (foto). Vandaar de naam knoppergal. De knoppergal is niet de enige soort gal. Niet op de eik, want er zijn wel 40 soorten gallen bekend, die op eiken groeien. En in totaal zijn er wel 1400 soorten gallen bekend in Nederland. Daarmee heeft bijna elke soort plant of boom wel een of meer galwespen als parasiet. De eik is met stip favoriet. Dat komt omdat de eik lang doorgroeit in het jaar. En dat is gunstig voor de ontwikkeling van de galwesplarfjes.

Bijzonder

Het

verschijnsel gallen is een van de succesverhalen van de evolutie. Ooit, 1 of meer miljoen jaar geleden is er eens een wespje geweest die ontdekte dat het stofje waar mee hij zich beschermde (ook wij krijgen een bultje als een gewone wesp ons steekt) leek op een planten hormoon, die die plant aanzette tot woekeren. En de buitenkant van die woekering was hard en daarmee een zeer goede bescherming tegen rovers en de binnenkant was zacht en voedzaam voor de larve. Voel maar eens aan een verse knoppergal die op de grond gevallen is. Die is kleverig van het suikerhoudende sap wat er uitloopt. Ook die larve maakt dat stofje zodat de gal doorgroeit op bestelling, zolang de larve leeft. En als er eenmaal (toevallig) zo’n gouden greep is gemaakt, duurt het niet lang voordat zich van de wespjes ook gaan specialiseren op ander soorten planten. En zo krijg ze duizenden verwante soorten.

Waar

Knoppergallen kunnen op vele zomer- en winter eiken worden aan getroffen. Deze wespjes hebben een complexe levenscyclus waar ook de Turkse of moseik een rol in speelt. Die moet dus ook ergens in de buurt staan. En dat is in De Heimanshof het geval.

 plantenParnassia12 aug 2017augustus

Parnassia, 12 aug 2017

 1-parnassia__Gr_carre

Parnassia is een mooi plantje met fijne witte geaderde bloemen. Het staat in de zwaarste categorie van beschermde rode lijst planten omdat het zeer sterk in aantal is afgenomen. Jammer dat veel bijzondere soorten in onze rationele tijd ten onder gaan. Maar daarom is het extra leuk dat een aantal van onze natuurontwikkelingsprojecten zo’n succes zijn dat ze er weer een nieuwe groeiplek bij krijgen. De meeste parnassia vind je in vochtige duinvalleien. Vroeger kwam dit plantje ook in het binnenland op vochtige voedselarme plekken voor. En die zijn er bijna niet meer. Maar zo’n plekje hebben we 9 jaar geleden met het Recreatieschap Spaarnwoude gecreëerd in het Groene Carré Zuid, duizendguldenkruid, moeraswespen- en rietorchissen, bitterkruid en stijve en rode ogentroost, moeraskartelblad, rondbladig wintergroen en nog 50 andere soorten hebben daar ook een plek gevonden. Met name parnassia

heeft dit jaar een spectaculaire ontwikkeling door gemaakt (zie foto) met 10.000en nieuwe individuen.

Bijzonder

Parnassia bloeit van juni tot september. Hoever de plant is met bloeien, is af te lezen aan de 5 meeldraden die na elkaar openklappen. Parnassia maakt net als orchideeën stofzaad, dat makkelijk met de wind verspreid wordt. In theorie kan er zaad van de Strandvlakte bij IJmuiden naar onze orchideeënweide gewaaid zijn. Het geheim van dit succes ligt deels in de brakke, voedselarme grond, het maaibeleid dat we er nu 9 jaar volhouden, en omdat deze orchideeënkuil een fluctuerend waterpeil heeft. Soms staat het droog en soms staat het hele terrein onder water na grote regenbuien. De ‘gewone′ soorten houden daar niet van, de bijzondere soorten op dit terreintje duidelijk wel. En er zijn rond Hoofddorp nog talloze plekken die op deze manier tot een rijke en inspirerende natuur te ontwikkelen zijn met een beetje ecologisch ipv economisch beheer.

Waar

Parnassia is een typische plant voor vochtige duinvalleien. Maar langs de IJtocht en het Groen Carre Zuid dus ook weer.

 insectenBoerenwormkruidzijdebij30 jul 2017juli

Boerenwormkruidzijdebij, 30 jul 2017

 boerenworm1

Tussen december en oktober zijn er altijd bloemen die bloeien. Die bloei heeft een sterk interactie met insecten. Zonder nectar en stuifmeel kunnen veel insecten namelijk niet leven en zonder bestuivende insecten kunnen de planten geen zaad vormen. Bijen zijn de meest bekende bestuivende insecten, maar ook talloze kevers, vliegen vlinders en wespen spelen een rol in deze interactie. Na de uitbundige bloei van mei en juni zijn er wat minder soorten in bloei. Een van de meest opvallende inheemse soorten op dit moment is het boerenwormkruid met zijn fel gele bloemhoofdjes. Een mooi voorbeeld van de fascinerende interactie tussen flora en fauna is dat alleen als het boerenwormkruid bloeit, de boerenwormkruidzijdebij vliegt.

Bijzonder

De boerenwormkruidzijdebij (foto) is een van de ca 450 soorten bijen in Nederland.

De honingbijen komen in 2-3 soorten voor, hommels in ca 40 soorten en beide zijn sociale of kolonievormende soorten. De andere 400 soorten zijn solitaire soorten. D.w.z. dat ze geen koningin kennen die geholpen wordt door 100-100.000 werkbijen, maar dat elk vrouwtje apart haar eitjes legt en verzorgt, net als de meeste andere insectensoorten. En zoals gezegd, de boerenwormkruidzijdebij vliegt alleen als zijn waardplant bloeit. Deze soort nestelt in holletjes in dood hout of in bijenhotels. De soort valt onder de zijdebijen omdat ze coconnetjes metselen met speeksel dat zijdeachtig opdroogt (inzet). Dat is net weer anders dan metselbijen (met klei : ook inzet ), tronkenbijen (met hars en zand :ook inzet), wolbijen (met haartjes) en behangersbijen met stukjes blad.

Waar

De boerenwormkruidzijdebij is samen met de tronkenbijtjes in grote aantallen te bewonderen in De Heimanshof en overal waar grote concentraties van deze planten voorkomen. Deze bijen soorten hebben een zeer korte tong, en zijn daarom aangewezen op soorten als boerenwormkruid waar stuifmeel en nectar heel dicht aan de oppervlakte beschikbaar is (zie ook foto top).

 plantenKalmoes15 jul 2017juli

Kalmoes, 15 jul 2017

 kalmoes

Dacht ik deze week weer eens een inheemse plant te behandelen en dan blijkt het toch weer een soort te zijn die van elders komt. In dit geval van Zuid-Oost Azië. Kalmoes is al rond 1600 hier ingevoerd voor zijn medicinale kwaliteiten. En sinds die tijd heeft deze soort zich ook in het wild verspreid. Kalmoes lijkt erg op egelskop of gele lis en groeit net als deze soorten in dikke blubber en aan oevers, maar is herkenbaar aan het geribbelde blad. I.t.t. veel ander moerasplanten groeit hij langzaam en woekert dus niet. Zeer karakteristiek is de bloem, die als een fallus symbool uit sommige bladeren steekt. Het feit dat het een van oorsprong Aziatische plant is, blijkt uit het feit dat maar weinig planten een bloem vormen en dat de bloem nooit de in de tropen karakteristieke rode bessen maakt. Daarvoor is het hier te koel. Kalmoes vermenigvuldigt

zich dan ook voornamelijk vegetatief via stukjes wortel die afbreken en elders weer uitgroeien.

Bijzonder

Voor een soort die in dikke stinkende bagger groeit, is het hoogst opmerkelijk dat alle plantdelen een heerlijk frisse geur afgeven. Een geur die gebruikt wordt in de parfumindustrie, maar ook als smaakmaker in eten en bv in Berenburg en Deventer Koek. Vooral de dikke wortelstok wordt gegeten en medicinaal gebruikt. De wortel kan gebruikt worden als vervanger van gember, nootmuskaat of kaneel. In grote hoeveelheden kan de werking hallucinerend zijn. Kalmoes wordt gebruikt om spijsverteringsklachten te verhelpen, maar het heeft ook een positief effect op het zenuwstelsel en zou dat zelfs verjongen. Kauwen op de wortel is goed voor het tandvlees en geconfijt kan het als snoep worden gebruikt. De plant heeft deze geur ontwikkeld om insecten op een afstand te houden. En dat werkt prima.

Waar

Kalmoes komt oorspronkelijk uit India en China. De variëteit die in Europa voorkomt is triploid. D.w.z. in elke celkern is naast chromosomen van de ouders, nog een 3e set aanwezig is. Daardoor is geslachtelijke voortplanting ook bemoeilijkt.

 plantenMoederkruid1 jul 2017juli

Moederkruid, 1 jul 2017

 moederkruid

Moederkruid is weer zo’n niet inheemse plant, die zich inmiddels uitstekend thuis voelt in Nederland en overal te vinden is. Alle plantensoorten die nu nog bestaan, danken dat aan het feit, dat ze een strategie hebben gevonden die voorkomt dat ze opgegeten worden voor ze zaad kunnen zetten. Een veel voorkomende strategie is de aanmaak van allerlei chemische stofjes die niet lekker zijn om in te bijten. En daar hebben we een duizelingwekkende variatie aan stofjes aan te danken waarvan vele ook (nuttige)bijwerkingen voor de mens hebben. Moederkruid is daarin een kampioen. Ook is het een dankbare tuinplant, die wel een beetje lijkt op kamille, maar 4 maanden bloeit ipv 2-3 weken. De belangrijkste reden dat de plant hierheen gehaald is, zijn zijn vele medicinale toepassingen. Zo werd de plant in het verleden ingedeeld bij het Pyrethrum geslacht, waaruit biologische insecticide wordt gewonnen. Tegenwoordig

wordt moederkruid bij boerenwormkruid ingedeeld. Dat is ook al zo’n multifunctionele plant , die vroeger in geen boerenhof ontbrak.

Bijzonder

Moederkruid ontleent z’n naam aan het feit dat een van de stofjes die hij maakt een regulerend invloed op de menstruatiecyclus heeft. Maar de plant maakt wel 50 etherische oliën en andere stoffen aan. Sommige daarvan helpen bij de meeste soorten van hoofdpijn en migraine, andere hebben een ontstekingsremmende invloed of helpen tegen reumatische en ontstekingsklachten. Het gebruik bij hoofdpijn is al van af de oudheid bekend. Ondanks die vele bijzondere stoffen is moederkruid niet giftig en kunnen de bladeren ook in salades en als smaakversterker in cake en omelet gebruikt worden. Maar het is natuurlijk altijd verstandig de juiste dosis te gebruiken en bij gebruik goed advies in te winnen.

Waar

Moederkruid komt oorspronkelijk uit de Balkan, Turkije en de Kaukasus. Maar het is inmiddels over de hele wereld verspreid vanwege z’n vele gebruiksmogelijkheden. Het groeit ook in de Haarlemmermeer in veel tuinen en tussen tegels.